Lokal anestezi
Lokal anestezi (İng. local anaesthesia), sinir iletisinin sınırlı bir bölgede geçici olarak durdurularak ağrı duyusunun ortadan kaldırılmasıdır. Bilinç etkilenmez; uygulama alanı yüzeyel infiltrasyondan büyük sinir bloklarına dek uzanır.
Etimoloji
"Anestezi", Yunanca an- (yokluk) ve aisthesis (duyu) sözcüklerinden oluşur; "lokal" niteleyicisi etkinin bölgesel sınırlılığını belirtir.
Klinik bağlam
Lokal anestezikler, sinir zarındaki voltaj bağımlı sodyum kanallarını içeriden bloke ederek aksiyon potansiyelinin oluşmasını ve yayılmasını engeller. Molekülün etki gösterebilmesi için önce yüksüz biçimde zardan geçmesi, ardından hücre içinde yüklü hale gelmesi gerekir; bu iki aşamalı davranış, ilacın pH'a duyarlılığını açıklar. Enfekte ve asidik dokularda yüksüz molekül oranı azaldığından etki belirgin biçimde zayıflar — apse çevresine yapılan infiltrasyonun neden yetersiz kaldığı bu mekanizmayla açıklanır.[1]
Lif tipleri ilaca farklı duyarlılık gösterir: ince miyelinli ve miyelinsiz lifler önce bloke olur. Bu nedenle sırasıyla sempatik işlev, ağrı ve ısı duyusu, ardından dokunma ve en son motor işlev etkilenir. Aynı ilke, düşük derişimli çözeltilerle motor işlevi koruyan bir analjezi sağlanabilmesinin temelidir; sürekli epidural infüzyonlarda bu yaklaşım, epidural hematom gibi komplikasyonların erken tanınabilmesi açısından da değerlidir.
İlaçlar kimyasal yapılarına göre ikiye ayrılır. Amid grubundakiler — lidokain, bupivakain, ropivakain, prilokain — karaciğerde metabolize olur ve klinikte baskın biçimde kullanılır. Ester grubundakiler plazma esterazlarınca yıkılır ve yıkım ürünleri alerjik reaksiyonlarla daha sık ilişkilendirilmiştir. Etki süresi ve gücü, molekülün yağda çözünürlüğü ve protein bağlanma oranıyla belirlenir. Adrenalin eklenmesi, damar büzülmesi yoluyla emilimi yavaşlatarak etki süresini uzatır ve sistemik toksisite riskini azaltır; ayrıca cerrahi alanda kanamayı düşürür.
En ciddi komplikasyon, lokal anestezik sistemik toksisitesidir. Yanlışlıkla damar içine verilme ya da aşırı emilim sonucu gelişir; öncül belirtiler ağızda metalik tat, kulak çınlaması, dilde uyuşma, huzursuzluk ve konuşma bozukluğudur. İlerlediğinde nöbet, ardından kardiyak toksisite — ileti bozuklukları, dirençli aritmiler ve arrest — ortaya çıkar. Bupivakain, kalp kasındaki sodyum kanallarından yavaş ayrıldığı için en tehlikeli ajandır. Yönetimde havayolu ve dolaşım desteği ile nöbet denetiminin yanı sıra lipid emülsiyon tedavisi uygulanır; bu tedavi, ilacı dolaşımda bağlayarak dokudan uzaklaştırdığı düşünülen bir yaklaşımdır ve toksisiteden kuşkulanıldığında gecikmeden başlatılmalıdır. Önlemede toplam dozun kilo başına hesaplanması, aspirasyon testi, kademeli ve yavaş enjeksiyon ile ultrason kılavuzluğu temel önlemlerdir.[2]
Prilokain ve benzeri ajanlarla ilişkili özel bir yan etki methemoglobinemidir; siyanoz ve oksijene yanıtsız satürasyon düşüklüğüyle kendini gösterir ve nabız oksimetresinin yanıltıcı değer verdiği bir tablodur.
Uygulama biçimleri arasında topikal uygulama, yerel infiltrasyon, periferik sinir blokları, fasya düzlemi blokları, damar içi bölgesel anestezi ve nöroaksiyel anestezi yer alır. Ultrason kılavuzluğunun yaygınlaşması, blokların başarı oranını artırmış ve komplikasyonları azaltmıştır. Cerrahi bağlamda lokal ve rejyonal tekniklerin kullanımı, ameliyat sonrası ağrıyı ve opioid gereksinimini azaltarak hızlandırılmış iyileşme protokollerinin bileşenidir.
Klinik tuzakların başında, maksimum dozun hesaplanmaması gelir; birden çok bölgeye yapılan uygulamalarda toplam doz gözden kaçabilir. Bir diğeri, toksisitenin erken nörolojik belirtilerinin kaygı ya da sedasyon etkisi sanılmasıdır. Ayrıca sedasyon altındaki hastada bu uyarı belirtilerinin bildirilemeyeceği ve ilk bulgunun doğrudan nöbet ya da kardiyak olay olabileceği akılda tutulmalıdır.
Eş anlamlılar
- Yerel anestezi
- Lokal anestezik uygulaması