Denervasyon
Denervasyon (İng. denervation), bir dokunun sinirsel bağlantısını yitirmesidir. İskelet kasında motor sinir bağlantısının kesilmesiyle ortaya çıkan yapısal ve işlevsel değişiklikleri anlatmak için kullanılır.
Etimoloji
Terim, olumsuzluk bildiren de- ön eki ile siniri belirten Latince nervus sözcüğünden türetilmiştir; sinirsel bağlantının ortadan kalkmasını anlatır.
Klinik bağlam
Sinir bağlantısı kesildiğinde kas lifi, birkaç düzeyde birden değişime uğrar. Bağlantı kaybı sonrası ilk günlerde kas lifi zarı kendiliğinden depolarize olmaya başlar; bu etkinlik elektromiyografide fibrilasyon potansiyelleri olarak kaydedilir ve denervasyonun elektrofizyolojik imzasıdır. Ancak bu bulguların ortaya çıkması iki-üç hafta alır; çok erken yapılan inceleme yanıltıcı biçimde normal bulunur ve bu, zamanlamanın neden tanısal doğruluk açısından belirleyici olduğunu gösterir.[1]
En önemli değişiklik, nikotinik asetilkolin reseptörünün davranışındadır. Normalde reseptörler yalnızca motor son plakta yoğunlaşmışken, denervasyon sonrası kas lifinin tüm yüzeyi boyunca yeniden ifade edilir ve bu reseptörler fetal tipte alt birim taşır. Bu yukarı düzenlenme, birkaç gün içinde başlar ve klinik olarak iki ayrı sonuç doğurur. Birincisi, süksinilkolin uygulandığında çok sayıda reseptörün eş zamanlı açılmasıyla hücre içinden büyük miktarda potasyum salınması ve yaşamı tehdit eden hiperkalemi ile kardiyak arrest gelişmesidir. İkincisi, aynı hastaların nondepolarizan nöromüsküler blokerlere dirençli hale gelmesidir; ancak bu direnç, etkinin sonradan uzayabileceği gerçeğini ortadan kaldırmaz.
Süksinilkolin riski taşıyan durumlar yalnızca sinir kesisiyle sınırlı değildir. Omurilik yaralanması, inme sonrası hemipleji, Guillain-Barré sendromu, amyotrofik lateral skleroz, ağır yanıklar, uzun süreli immobilizasyon, kritik hastalık ve uzamış nöromüsküler bloker kullanımı da aynı reseptör değişikliğini yaratır. Risk genellikle olaydan sonraki ilk günlerden itibaren başlar ve aylarca sürebilir; bu nedenle bu hasta gruplarında süksinilkolinden kaçınılması yerleşik bir ilkedir.
Kas dokusundaki diğer değişiklikler arasında hızlı ilerleyen kas atrofisi, kasılma özelliklerinin değişmesi ve zamanla bağ dokusuyla yer değiştirme sayılır. Yeniden innervasyon iki yolla gerçekleşir: hasarlı aksonun kılıf içinde yeniden büyümesi ya da komşu sağlam aksonların yan filizler göndererek denerve lifleri devralması. İkinci yol, motor ünitelerin büyümesine yol açar ve elektromiyografide yüksek genlikli, uzun süreli potansiyeller olarak görülür. Yeniden büyüme hızının sınırlı olması, proksimal yaralanmalarda kasa ulaşmanın aylar sürmesi anlamına gelir; bu süre içinde kas geri dönüşsüz biçimde erimişse işlevsel kazanım sınırlı kalır.
Klinik değerlendirmede denervasyon bulguları — güçsüzlük, kas erimesi, fasikülasyon, azalmış refleksler — alt motor nöron tutulumunu gösterir ve üst motor nöron bulgularından ayrılır. Sinir iletim çalışması ile birlikte elektromiyografi, hasarın düzeyini, tipini ve ağırlığını ortaya koyar; ayrıca yeniden innervasyon bulgularının izlenmesi prognoz hakkında bilgi verir.
Yönetimin temeli nedenin giderilmesi ve iyileşme dönemi boyunca hedef organın korunmasıdır: eklem hareket açıklığının sürdürülmesi kontraktürü önler, uygun atelleme deformiteyi engeller, cilt bakımı bası yarası riskini azaltır. Travmatik kesilerde erken cerrahi onarım, aksonların doğru kılıfa yönlenmesini sağlayarak sonucu belirgin biçimde iyileştirir. Yoğun bakımda erken mobilizasyon ve gereksiz nöromüsküler blokajdan kaçınma, edinsel denervasyon benzeri tabloların önlenmesine katkıda bulunur.[2]
Klinik tuzakların başında, hemiplejik ya da uzun süre yatan bir hastada süksinilkolinin "her zamanki gibi" uygulanması gelir. Bir diğeri, felçli tarafta yapılan train-of-four ölçümünün reseptör artışı nedeniyle bloğu olduğundan hafif göstermesidir; izlem için sağlam ekstremite seçilmelidir.
Eş anlamlılar
- Sinir bağlantısının kaybı
- Denervasyon atrofisi