Motor ünite
Motor ünite (İng. motor unit), tek bir alt motor nöron ile onun uyardığı tüm kas liflerinden oluşan, iskelet kasının en küçük işlevsel kasılma birimidir. Sinir sisteminin kas gücünü ayarlarken kullandığı temel yapı taşıdır.
Etimoloji
Terim, hareketi başlatan yapıyı belirten Latince motor (hareket ettiren) sözcüğü ile bölünemez işlevsel bütünlüğü anlatan "ünite"nin birleşimidir. Kavram, 20. yüzyılın ilk yarısında Charles Sherrington ve çalışma arkadaşlarının motor nöron ile uyardığı lifler arasındaki bire çok ilişkiyi tanımlamasıyla yerleşmiştir; Sherrington ayrıca alt motor nöronu, tüm sinirsel etkilerin kasa ulaştığı tek çıkış noktası olması nedeniyle "son ortak yol" olarak adlandırmıştır.
Klinik bağlam
Bir motor nöronun uyardığı lif sayısı, o kastan beklenen denetim inceliğine göre değişir. Göz dışı kaslarında ve parmak kaslarında bir nörona birkaç lif düşerken, gastroknemius gibi büyük kaslarda bu sayı binlere ulaşır; oran ne kadar küçükse hareket o kadar ince ayarlanabilir. Motor nöronun aksiyon potansiyeli, nöromüsküler kavşakta asetilkolin salınımını tetikler ve üniteye ait tüm lifler birlikte kasılır — ünite ya tümüyle etkinleşir ya da hiç etkinleşmez.[1]
Kas gücü iki mekanizmayla ayarlanır. Toplanma (rekrütman), gereksinim arttıkça daha fazla ünitenin devreye alınmasıdır ve belirli bir düzene uyar: küçük, yavaş kasılan, yorulmaya dirençli tip I üniteler önce; büyük, hızlı kasılan ancak çabuk yorulan tip II üniteler sonra etkinleşir. Büyüklük ilkesi olarak bilinen bu sıralama, düşük güç gerektiren duruş ve denge işlerinin dayanıklı liflerle görülmesini sağlar. İkinci mekanizma ateşleme sıklığının artırılmasıdır; uyarılar sıklaştıkça tek kasılmalar üst üste binerek daha güçlü ve düzgün bir kasılma oluşur.
Kavram, klinik nörolojide güçsüzlüğün kaynağını ayırt etmenin çatısını kurar. Ünitenin herhangi bir bileşeni hastalanabilir: hücre gövdesi (amyotrofik lateral skleroz, poliomiyelit, spinal musküler atrofi), akson (polinöropati, travmatik sinir hasarı), kavşak (myastenia gravis, Lambert-Eaton miyastenik sendromu, botulizm) ya da kas lifinin kendisi (miyopati, musküler distrofi). Alt motor nöron tutulumunda güçsüzlük, kas erimesi, fasikülasyon ve reflekslerin azalması birlikte görülür; üst motor nöron tutulumunda ise güçsüzlüğe artmış tonus ve canlı refleksler eşlik eder. Bu ayrım, muayenenin en temel karar noktalarından biridir.[2]
Elektromiyografi, motor ünitenin işlevini doğrudan inceleyen yöntemdir. Kaydedilen ünite potansiyellerinin süresi, genliği ve yapısı tanısal bilgi taşır: nöropatik süreçlerde, denervasyona uğrayan lifler komşu sağlam aksonlarca yeniden innerve edildiği için üniteler büyür ve potansiyeller yüksek genlikli, uzun süreli hale gelir; ayrıca toplanma seyrekleşir. Miyopatik süreçlerde ise ünite başına düşen sağlam lif azaldığından potansiyeller küçük ve kısa süreli olur, güç üretmek için erken ve yoğun toplanma gerekir. Denervasyondan haftalar sonra ortaya çıkan fibrilasyon potansiyelleri, kas lifinin sinirsel denetimden ayrıldığını gösterir.
Kavramın yoğun bakım ve anestezi açısından da karşılıkları vardır. Denervasyon, uzun süreli hareketsizlik ve kritik hastalıkta kas lifinde reseptör yukarı düzenlenmesi gelişir; bu durum süksinilkoline aşırı potasyum yanıtına ve nondepolarizan nöromüsküler blokerlere dirence yol açar. Yoğun bakım kazanılmış güçsüzlüğü hem akson hem kas lifi düzeyinde ünite işlevini bozar. Klinik tuzaklar arasında, fasikülasyonların tek başına ciddi hastalık belirtisi sayılması — oysa sağlıklı kişilerde de sık görülür — ve elektromiyografinin çok erken yapılması nedeniyle denervasyon bulgularının henüz oluşmamış olması sayılabilir.
Eş anlamlılar
- Motor birim
- Nöromotor ünite