Besiyeri

Besiyeri (İng. culture medium), mikroorganizmaların laboratuvarda üretilmesi için hazırlanan besleyici ortamdır.

Etimoloji

Türkçe tanımlayıcı bir terimdir; kültür ortamı olarak da anılır.

Klinik bağlam

Ortamlar, içeriklerine ve kullanım amaçlarına göre sınıflandırılır ve bu sınıflandırma tanı sürecini doğrudan belirler. Genel amaçlı ortamlar çoğu bakterinin üremesini sağlar. Zenginleştirilmiş ortamlar, güç üreyen etkenler için ek besin içerir; çikolata agarı ısıtılmış kan sayesinde hücre içi büyüme etkenlerini serbest bırakır ve Haemophilus influenzae ile Neisseria türlerinin üremesini mümkün kılar. Seçici ortamlar istenmeyen türleri baskılar; MacConkey agarı safra tuzlarıyla gram pozitifleri engeller. Ayırt edici ortamlar ise metabolik özellikleri renk değişimiyle gösterir.

Bu ayrımın klinik karşılığı doğrudandır: istenmeyen bir örnek yalnızca genel amaçlı ortama ekilirse, normal flora baskın çıkar ve aranan etken gözden kaçar. Dışkı örneğinde Salmonella ve Shigella ancak seçici ortamlarda saptanır; boğaz kültüründe streptokoklar için uygun ortam gerekir. Bu nedenle klinik ön tanının laboratuvara bildirilmesi zorunludur; verem, brusella, mantar ve anaerop kuşkusunda özel ortam ve uzatılmış inkübasyon istenmelidir. Bu bilgi verilmediğinde sonuç yalancı negatif çıkar.

Örneğin alınma ve taşınma koşulları, sonucun güvenilirliğini belirleyen en önemli etkendir. Antibiyotik başlanmadan önce örnek alınması temel kuraldır; tedavi başladıktan sonra üreme olmaması enfeksiyonun yokluğu anlamına gelmez. Anaerop kültürlerde havayla temasın önlenmesi, Neisseria için örneğin soğutulmaması, virüsler için özel taşıma ortamı kullanılması gerekir. Uygun olmayan taşıma, laboratuvarın yapabileceklerini baştan sınırlar.

Sonuçların yorumlanmasında kolonizasyon ile enfeksiyon ayrımı belirleyicidir. Balgam, yara sürüntüsü ve idrar sondası örneklerinde üreyen mikroorganizma her zaman hastalık etkeni değildir; klinik tablo ve örneğin niteliğiyle birlikte değerlendirilmelidir. Balgam örneğinde epitel hücresi çokluğu, örneğin ağız içeriğiyle kirlendiğini gösterir ve değerlendirilmemesi gerekir. Kültür, aynı zamanda antibiyotik duyarlılık testinin temelini oluşturur; canlı etkenin üretilmesi ve direncinin belirlenmesi, moleküler yöntemlerin yaygınlaşmasına karşın bu yöntemin yerini korumasını sağlar.

Eş anlamlılar

• Kültür ortamı

İlgili terimler

• Agar
• Kültür
• Antibiyogram
• Bakteri
• Antibiyotik direnci