Agar

Agar (İng. agar; Malayca agar-agar), kırmızı alglerden elde edilen ve mikrobiyoloji laboratuvarında katı besiyeri hazırlamakta kullanılan jelleştirici polisakkarittir.

Etimoloji

Malayca agar-agar sözcüğünden alınmıştır; maddenin elde edildiği deniz yosununu anlatır.

Klinik bağlam

Agarın mikrobiyolojideki yeri, bakterilerin sıvı ortamda değil katı yüzeyde üretilebilmesini sağlamasıyla başlar; bu yenilik, tek bir bakteriden çoğalan koloninin ayrı ayrı görülebilmesini ve saf kültür elde edilebilmesini mümkün kılmıştır. Maddenin ayırt edici özelliği, yaklaşık doksan derecede eriyip kırk derece dolayında katılaşmasıdır; böylece ısıya duyarlı katkılar erimiş besiyerine güvenle eklenebilir ve hazırlanan plak vücut sıcaklığındaki etüvde katı kalır. Ayrıca insanda hastalık yapan bakterilerin hemen hiçbiri agarı parçalayamaz, bu nedenle besiyeri üreme sırasında bozulmaz.

Klinik laboratuvarda agar, tek başına değil taşıyıcı olarak kullanılır; tanısal değeri, içine katılan bileşenler belirler. Kanlı agar genel amaçlı üretim sağlar ve aynı zamanda hemoliz örüntüsünü gösterir; streptokokların ayrımında bu bulgu belirleyicidir. Çikolata agarı, ısıtılmış kan içerdiğinden hücre içi büyüme etkenlerini serbest bırakır ve Haemophilus influenzae ile Neisseria türlerinin üremesini sağlar. MacConkey agarı safra tuzlarıyla gram pozitif bakterileri baskılayarak yalnızca gram negatif çomakların üremesine izin verir ve laktoz kullanımını renk değişimiyle ayırt eder. Sabouraud agarı düşük asitlik derecesiyle mantarları seçer.

Bu seçici ve ayırt edici besiyerlerinin doğru kullanılması, tanı sürecinin sonucunu doğrudan etkiler. Örneğin dışkı örneği yalnızca genel besiyerine ekilirse normal bağırsak florası baskın çıkar ve Salmonella ya da Shigella gözden kaçar; bu nedenle klinik ön tanı laboratuvara bildirilmelidir. Benzer biçimde belirli etkenler ancak özel besiyerinde ürediğinden, istek yapılmadıkça saptanmaz. Kültür ayrıca antibiyotik duyarlılık testinin temelini oluşturur; agar üzerinde uygulanan disk difüzyon ve gradyan yöntemleri, antibiyotik direncinin belirlenmesinde standart yaklaşımdır.

Örneğin antibiyotik başlanmadan önce alınması, kültürün en sık atlanan pratik kuralıdır; tedavi başladıktan sonra alınan örnekte üreme olmaması, enfeksiyonun yokluğu anlamına gelmez. Agar temelli yöntemler günümüzde moleküler tanı ve kütle spektrometrisiyle desteklenmekte, ancak canlı etkenin üretilmesini ve duyarlılığının ölçülmesini sağladığı için yerini korumaktadır. Laboratuvar dışında agar, jel elektroforezinde ve besin sanayisinde kıvam artırıcı olarak da kullanılır.

Eş anlamlılar

• Agar-agar

İlgili terimler

• Kültür
• Besiyeri
• Antibiyogram
• Bakteri
• Antibiyotik direnci