Kemik

Kemik (İng. bone; Lat. os), vücudun iskeletini oluşturan, sürekli yenilenen mineralize bağ dokusudur.

Etimoloji

Türkçe kökenli bir sözcüktür; tıp dilinde Latince os ve Yunanca osteon kökleri kullanılır.

Klinik bağlam

Doku, cansız bir iskelet değil, sürekli yıkılıp yeniden yapılan canlı bir organdır. Osteoklastlar eski kemiği yıkar, osteoblastlar yenisini yapar ve osteositler bu süreci yönlendirir. Yapım ile yıkım arasındaki denge, kemik kütlesini belirler; ergenlikte yapım baskındır ve yirmili yaşların sonunda tepe kemik kütlesine ulaşılır. Bu dönemdeki kalsiyum ve D vitamini alımı ile fiziksel etkinlik, ileri yaştaki kırık riskini belirleyen en önemli etkenlerdendir.

Dokunun iki işlevi vardır ve bunlar birbiriyle çatışabilir: mekanik destek sağlamak ve kan kalsiyum düzeyini korumak. Kalsiyum düzeyi düştüğünde paratiroit hormonu salgılanır ve kemikten kalsiyum çözülür; bu, kısa vadede yaşamsal olmakla birlikte uzun vadede kemik kaybına yol açar. Bu çatışma, D vitamini eksikliğinin, kronik böbrek hastalığının ve hiperparatiroidinin niçin kemik hastalığı yaptığını açıklar. Bu nedenle kemik değerlendirmesi, kalsiyum ve fosfat metabolizmasından ayrı düşünülemez.

Yüklenmeye yanıt vermesi, bir başka temel özelliğidir; yük binen kemik güçlenir, yük binmeyen kemik hızla erir. Bu ilke, uzun süreli yatak istirahatinin, uzay yolculuğunun ve alçı uygulamasının kemik kaybına yol açmasını açıklar; aynı ilke, ağırlık taşıyan egzersizin osteoporoz korunmasındaki yerini de belirler. Bu nedenle hareketsizliğin önlenmesi, yalnızca kas gücü için değil kemik sağlığı için de gereklidir.

Klinik açıdan kemik ağrısının ayırt edilmesi önemlidir. Gece süren, dinlenmeyle geçmeyen ve giderek artan ağrı, metastaz, birincil kemik tümörü ya da enfeksiyon yönünden değerlendirilmelidir; kas iskelet kaynaklı mekanik ağrı ise etkinlikle ilişkilidir. Yaşlıda düşük enerjili travmayla oluşan kırık, osteoporozu gösterir ve kemik yoğunluğu değerlendirmesi gerektirir; ilk kırığın tanınması, sonraki kırıkların önlenmesi için en değerli fırsattır ve sıklıkla kaçırılır. Çocukta açıklanamayan ve çok sayıda kırık, hem kalıtsal kemik hastalıklarını hem istismarı düşündürmelidir.

Eş anlamlılar

• Os

İlgili terimler

• Osteoporoz
• Kemik iyileşmesi
• Kemik yoğunluğu
• D vitamini
• Kırık