Çapraz karşılaştırma

Çapraz karşılaştırma (İng. crossmatch), kan verilmeden önce vericinin alyuvarları ile alıcının plazmasının uyumunun sınandığı testtir.

Etimoloji

Türkçe tanımlayıcı bir terimdir; kros-match olarak da anılır.

Klinik bağlam

Test, transfüzyon öncesi güvenlik zincirinin son halkasıdır. Zincir üç aşamadan oluşur: alıcının kan grubunun belirlenmesi, plazmasında beklenmeyen antikorların taranması ve son olarak vericinin alyuvarlarıyla karşılaştırma. Kümelenme görülmesi, o kanın verilemeyeceğini gösterir. Antikor taraması olumsuz olan hastalarda bilgisayar temelli elektronik karşılaştırma kullanılabilir; bu, süreci kısaltır ancak yalnızca belirlenmiş koşullarda uygulanır.

Uygunluk kavramı ABO ve Rh sistemleriyle sınırlı değildir; kan grubu antijenleri çok sayıdadır ve önceki transfüzyonlar ile gebelikler sonucu beklenmeyen antikorlar gelişebilir. Bu antikorlar hemolitik tepkimeye yol açar; taramanın amacı bunları saptamaktır. Antikor saptanan hastalarda uygun kan bulunması zaman alır; bu nedenle planlı ameliyatlarda örneğin önceden gönderilmesi ve sonucun beklenmesi gerekir.

Acil durumlarda süreç kısaltılabilir ve bu kararın ölçütleri bilinmelidir. Yaşamı tehdit eden kanamada, testler tamamlanmadan O grubu alyuvar verilebilir; üreme çağındaki kadınlara Rh negatif ürün seçilmesi, ileride duyarlanmayı ve yenidoğanın hemolitik hastalığını önlemek içindir. Bu uygulama, güvenlik açığı değil bilinçli bir risk dengelemesidir; kanamanın oluşturduğu ölüm riski, uyumsuzluk riskinden çok daha yüksektir.

Transfüzyon güvenliğinde en kritik nokta, laboratuvarın değil hasta başının olduğu bilinmelidir. Ölümcül hemolitik tepkimelerin büyük bölümü, örneğin yanlış hastadan alınması ya da ürünün yanlış hastaya takılması gibi kimlik hatalarından kaynaklanır. Bu nedenle örnek alınırken ve ürün verilirken hasta kimliğinin doğrulanması, iki kişi tarafından yapılan denetim ve etiketleme kurallarına titizlikle uyulması zorunludur. Transfüzyon sırasında ateş, titreme, sırt ağrısı ve idrar renginde koyulaşma ortaya çıkarsa işlem hemen durdurulmalıdır.

Eş anlamlılar

• Kros-match
• Uygunluk testi

İlgili terimler

• Transfüzyon
• Kan grubu
• Aglutinasyon
• Coombs testi
• Rh negatif