Rh negatif
Rh negatif (İng. Rh negative), alyuvar yüzeyinde Rh sisteminin D antijeninin bulunmadığı kan grubu durumudur.
Etimoloji
Sistemin ilk kez tanımlandığı Rhesus maymununun adından türetilmiştir.
Klinik bağlam
Rh sistemi, kan grubu antijenleri arasında ABO'dan sonra en önemli olanıdır; D antijeni ise en güçlü bağışıklık yanıtı oluşturan bileşenidir.[1] D antijenini taşımayan kişi, bu antijenle karşılaştığında kalıcı antikor üretir; bu duyarlanma, transfüzyon ya da gebelik yoluyla gerçekleşir. Bu nedenle Rh negatif kişilere, acil durumlar dışında Rh pozitif kan verilmez; özellikle üreme çağındaki kadınlarda bu kural katıdır.
Gebelikteki klinik önemi belirleyicidir. Rh negatif annenin Rh pozitif fetüsün alyuvarlarıyla karşılaşması antikor üretimine yol açar; bu genellikle ilk gebeliği etkilemez, ancak sonraki Rh pozitif gebeliklerde antikorlar plasentadan geçerek fetal alyuvarları yıkar. Yenidoğanın hemolitik hastalığı olarak adlandırılan bu tablo, ağır kansızlık, kalp yetmezliği, yaygın ödem ve fetal ölümle sonuçlanabilir. Bu nedenle gebelik izleminde kan grubu ve antikor taraması standarttır.
Korunma, anti-D immünglobulin uygulamasına dayanır ve önleyici tıbbın en başarılı örneklerindendir. Uygulama iki basamaklıdır: gebeliğin üçüncü üç aylık döneminde koruyucu doz ve doğumdan sonra bebeğin Rh pozitif olduğu belirlendiğinde ilk saatler içinde verilen doz. Ayrıca duyarlanma riski taşıyan olaylardan sonra uygulama gerekir: düşük, dış gebelik, tıbbi tahliye, amniyosentez, koryon villus örneklemesi, karın travması ve kanamalı durumlar. Bu olaylardan sonra uygulamanın atlanması, önlenebilir bir hatadır.
Uygulamanın sınırları da bilinmelidir. Ürün yalnızca duyarlanmayı önler; anne zaten antikor geliştirmişse etkisizdir, bu nedenle antikor taraması yapılmadan planlama yapılmaz. Yalnızca D antijenine karşı koruma sağlar; diğer kan grubu antijenlerine karşı gelişen uyuşmazlıklarda etkili değildir ve bu antikorlar da hemolitik hastalık yapabilir. Ayrıca uygulama sonrası anne kanında antikor saptanabilir; bu durum gerçek duyarlanmayla karıştırılmamalıdır. Zayıf D olarak adlandırılan varyantlarda, kişinin verici mi alıcı mı olarak değerlendirildiğine göre farklı yaklaşım gerekir.
Eş anlamlılar
- Rh eksi
İlgili terimler
Kaynaklar
- ↑ Hoffman R ve ark., Hematology: Basic Principles and Practice, 8. baskı, 2023.