Aglutinasyon

Aglutinasyon (İng. agglutination; Lat. agglutinare yapıştırmak), hücrelerin ya da parçacıkların antikorlar aracılığıyla birbirine bağlanarak gözle görülebilir kümeler oluşturmasıdır.

Etimoloji

Latince agglutinare (yapıştırmak, birleştirmek) fiilinden türetilmiştir.

Klinik bağlam

Olayın temeli, çok bağlanma bölgesi taşıyan antikorların birden fazla hücre yüzeyindeki antijenlere aynı anda tutunarak köprü kurmasıdır. IgM sınıfı antikorlar on bağlanma bölgesi taşıdığından bu işi doğrudan yapabilir; iki bağlanma bölgesi bulunan IgG ise hücreler arasındaki itici yükü aşmakta yetersiz kalır ve kümelenmenin görünür olması için ek bir ayıraç gerekir. Bu ayrım, laboratuvar testlerinin niçin doğrudan ve dolaylı biçimde ikiye ayrıldığını açıklar.

Yöntemin en yaygın kullanımı kan grubu belirlenmesidir. Alyuvarların ticari ayıraçlarla kümelenmesi ABO ve Rh grubunu ortaya koyar; hastanın plazmasının bilinen alyuvarlarla karşılaştırılması sonucu doğrular. Çapraz karşılaştırma testinde vericinin alyuvarları alıcının plazmasıyla karıştırılır; kümelenme görülmesi, o kanın verilemeyeceği anlamına gelir. Bu basit görünen tepkime, transfüzyona bağlı ölümcül hemolizin önlenmesindeki en kritik adımdır ve yerine geçebilecek bir yöntemi yoktur.

Antiglobulin testi, IgG ile kaplı ancak kendiliğinden kümelenmeyen alyuvarların saptanmasını sağlar. Doğrudan biçimi, hastanın kendi alyuvarlarının antikorla kaplı olup olmadığını gösterir ve otoimmün hemolitik anemi, yenidoğanın hemolitik hastalığı ile transfüzyon tepkimelerinin tanısında kullanılır. Dolaylı biçimi ise plazmadaki serbest antikorların araştırılmasına dayanır; gebelikte antikor taraması ve transfüzyon öncesi uygunluk denetimi bu yöntemle yapılır. Testin negatif olması hemolizi dışlamaz; kalıtsal nedenler ayrıca değerlendirilmelidir.

Mikrobiyolojide aglutinasyon, etken ya da antikorun hızlı biçimde belirlenmesinde kullanılır; lateks parçacıkları antijenle kaplanarak duyarlılık artırılır ve dakikalar içinde sonuç alınır. Salmonella ve Brucella enfeksiyonlarında antikor titresinin ölçülmesi, bruselloz tanısında hâlâ yaygındır. Yanıltıcı sonuçlar da bilinmelidir: soğuk aglütininler örnek oda sıcaklığının altında beklediğinde yalancı kümelenmeye ve kan sayımında yanlış düşük alyuvar sayısına yol açar; bu durum, örneğin ısıtılarak yinelenmesiyle ayırt edilir.

Eş anlamlılar

• Kümeleşme

İlgili terimler

• Antikor
• Kan grubu
• Coombs testi
• Transfüzyon
• Hemoliz