Pulmoner arter kateteri
Pulmoner arter kateteri (İng. pulmonary artery catheter), santral venden ilerletilerek sağ kalp boşluklarından geçirilip pulmoner artere yerleştirilen, hemodinamik ölçümler yapan kateterdir. Swan-Ganz kateteri olarak da bilinir.
Etimoloji
Yaygın kullanılan ad, 1970'te kateteri geliştiren Jeremy Swan ve William Ganz'dan gelir. Ucundaki balon sayesinde kan akımıyla sürüklenerek ilerlemesi, tasarımın temel yeniliğidir.
Klinik bağlam
Kateter, ilerletilirken geçtiği boşluklara özgü basınç dalga biçimlerini gösterir; bu, konumun doğrulanmasını sağlar. Sağladığı ölçümler arasında santral venöz basınç, pulmoner arter basınçları, pulmoner arter kama basıncı — sol kalp dolum basıncının dolaylı göstergesi —, termodilüsyon ile kardiyak debi ve karışık venöz oksijen satürasyonu bulunur. Bu değerlerden sistemik ve pulmoner damar dirençleri hesaplanır. Böylece hem ön yük, hem kasılma, hem art yük hakkında eş zamanlı bilgi elde edilir.[1]
Kateterin klinik öyküsü, tıpta kanıta dayalı değerlendirmenin öğretici bir örneğidir. 1970'lerden itibaren yoğun bakımda yaygın biçimde kullanılmış, hemodinamik yönetimin ölçütü sayılmıştır. Ancak 1990'lardan sonra yapılan büyük gözlemsel ve randomize çalışmalar, rutin kullanımın sonuçları iyileştirmediğini — bazı çalışmalarda komplikasyon oranlarını artırdığını — göstermiştir. Bunun nedenleri arasında elde edilen verilerin yanlış yorumlanması, ölçümlerin tek başına tedaviyi yönlendirmemesi ve girişimin kendi risklerinin bulunması sayılır. Sonuç olarak kullanım belirgin biçimde azalmış ve endikasyonlar daralmıştır.
Günümüzde yeri, sonucun yönetimi değiştireceği seçilmiş durumlarla sınırlıdır: ağır pulmoner hipertansiyon ve sağ kalp yetmezliğinin değerlendirilmesi, kalp nakli ve mekanik destek öncesi hemodinamik ölçüm, kronik tromboembolik pulmoner hipertansiyon tanısının doğrulanması, karmaşık kardiyojenik şok olgularının yönetimi ve tanısı belirsiz şok tablolarının ayrıştırılması. Bu alanlarda, girişimsel olmayan yöntemlerin sağlayamadığı bilgileri verir.
Daha az girişimsel alternatifler yaygınlaşmıştır: yatak başı ekokardiyografi, transpulmoner termodilüsyon, nabız dalga analizi ve özofageal Doppler. Bunlar arasında ekokardiyografi, hem ölçüm yapması hem mekanizmayı doğrudan göstermesi nedeniyle çoğu klinik soruda ilk seçenek haline gelmiştir.
Komplikasyonlar hem yerleştirme hem izlem dönemine aittir: santral venöz erişime bağlı pnömotoraks, arter yaralanması ve enfeksiyon; kateter ilerletilirken ritim bozuklukları ve sağ dal bloğu — önceden sol dal bloğu bulunan hastada tam bloğa yol açabileceğinden pil hazırlığı gerekir —; balonun aşırı şişirilmesine bağlı pulmoner arter rüptürü ise seyrek ancak çok yüksek ölüm oranlı bir komplikasyondur ve masif hemoptiziyle ortaya çıkar. Ayrıca kateter ilişkili tromboz, düğümlenme ve kalıcı kama pozisyonuna bağlı akciğer infarktüsü bildirilmiştir.
Ölçümlerin yorumlanması dikkat gerektirir. Kama basıncı, sol ventrikül dolum basıncının dolaylı göstergesidir ve mitral kapak hastalığı, yüksek PEEP, aşırı havalanma ile kateterin uygun akciğer bölgesinde bulunmaması durumlarında yanıltıcı olur. Basınç değerleri, ventrikül hacmini her zaman yansıtmaz — kompliyansı azalmış bir ventrikülde yüksek basınç, hacmin yeterli olduğu anlamına gelmez. Bu nedenle statik basınç değerleri, sıvı yanıtlılığını öngörmede dinamik ölçütlere göre zayıf kalır.[2]
Klinik tuzakların başında, kateterin "hemodinamik gerçeği gösterdiği" varsayımı gelir; elde edilen sayılar ancak doğru ölçüldüğünde ve klinik bağlamla birlikte yorumlandığında değerlidir. Bir diğeri, balonun kama pozisyonunda uzun süre bırakılmasıdır; bu, akciğer infarktüsü ve rüptür riskini artırır — ölçüm sonrası balon hemen indirilmelidir.
Eş anlamlılar
- Swan-Ganz kateteri
- Sağ kalp kateteri