İnternal karotis arter
İnternal karotis arter (İng. internal carotid artery; Lat. arteria carotis interna), ortak karotis arterin iki uç dalından biri olup beynin ön dolaşımını ve gözü besleyen arterdir. Kısaltması İKA'dır.
Etimoloji
Karotis adı, Yunanca karos (derin uyku) sözcüğünden gelir; damara bası uygulandığında bilinç kaybı geliştiğinin eskiden beri bilinmesinden kaynaklanır. Latince interna, dıştaki eşlikçisi olan eksternal karotisten ayırt etmek içindir.
Klinik bağlam
Arter, ortak karotisin tiroid kıkırdağının üst kenarı düzeyinde ikiye ayrılmasıyla başlar. Boyunda dal vermeden yukarı çıkması ayırt edici özelliğidir; bu, cerrahi ve girişimsel işlemlerde eksternal karotisten ayrımını sağlar. Yol boyunca dört bölüme ayrılır: servikal, petröz, kavernöz ve serebral. Kafa tabanında karotis kanalına girer, kavernöz sinüs içinde S biçimli bir kıvrım — karotis sifonu — oluşturur ve subaraknoid boşlukta oftalmik arteri verdikten sonra ön ve orta serebral arterlere ayrılır. Posterior kominikan dal aracılığıyla arka dolaşımla birleşerek Willis poligonunu tamamlar.[1]
Kavernöz bölümde arter, üçüncü, dördüncü, altıncı kraniyal sinirler ve trigeminal sinirin dalları ile yakın komşudur; bu bölgedeki anevrizma, fistül ve enflamatuvar süreçler oftalmopleji ile ortaya çıkar. Bifurkasyon düzeyinde yer alan karotis cismi ve karotis sinüsü, kemoreseptör ve baroreseptör işlevleriyle solunum ile kan basıncının düzenlenmesine katılır; bu bölgeye bası, duyarlı kişilerde belirgin bradikardi ve senkopa yol açabilir.
Klinik önemi, inme patogenezindeki merkezi rolünden gelir. Bifurkasyon, türbülan akım nedeniyle aterosklerozun yerleştiği başlıca bölgelerdendir. Buradaki plaktan kopan trombüs ya da kolesterol parçacıkları distal embolizasyonla geçici iskemik atak ve inme oluşturur; retinal arter tutulduğunda geçici tek gözde görme kaybı — amaurosis fugax — gelişir. Bu bulgu, aynı taraf karotis hastalığının uyarıcı belirtisi olarak değerlendirilmelidir.
Karotis darlığının değerlendirilmesinde ilk basamak Doppler ultrasonografidir; BT anjiyografi ve MR anjiyografi anatomiyi ayrıntılı gösterir. Belirti veren yüksek dereceli darlıkta erken dönemde revaskülarizasyon — karotis endarterektomi ya da seçilmiş hastalarda stentleme — inme riskini azaltır; belirtisiz darlıkta ise karar, yoğun tıbbi tedavinin son yıllardaki başarısı göz önüne alınarak bireysel yapılır. Tüm hastalarda antiagregan tedavi, yoğun lipid düşürücü tedavi, kan basıncı denetimi ve sigara bırakma temel yaklaşımdır.[2]
Aterosklerozun dışında iki tablo öne çıkar. Karotis diseksiyonu, genç ve orta yaşlı hastalarda inmenin önemli nedenlerindendir; boyun travması, ani hareket ya da kendiliğinden gelişebilir. Boyun-yüz ağrısı, aynı taraf Horner sendromu ve ardından gelen iskemik bulgular üçlüsü tipiktir; tanı damar duvarını gösteren görüntülemeyle konur, tedavide antitrombotik yaklaşım benimsenir. İkincisi, kavernöz bölüm anevrizmaları ve karotikokavernöz fistüldür; ikincisinde pulsatil ekzoftalmus, kemozis ve orbital üfürüm görülür.
Girişimsel açıdan da önemlidir: santral venöz kateter takılırken internal juguler vene komşuluğu nedeniyle yanlışlıkla ponksiyon edilebilir; ultrason kılavuzluğu bu komplikasyonu belirgin biçimde azaltır. Bu nedenle işlem sırasında damarın basınç ve renk özellikleriyle doğrulanması gerekir. İntrakraniyal basınç ileri derecede arttığında ya da kalp durması sırasında karotis nabzının alınamaması, dolaşımın yeterliliği hakkında sınırlı bilgi verir; güncel resüsitasyon kılavuzları nabız kontrolüne ayrılan süreyi kısa tutar.
Eş anlamlılar
- Arteria carotis interna
- İç karotis atardamarı