Orta serebral arter
Orta serebral arter (İng. middle cerebral artery; Lat. arteria cerebri media), internal karotis arterin en büyük uç dalı olup beyin yarımküresinin yan yüzünün büyük bölümünü besler. Kısaltması OSA'dır.
Etimoloji
Latince arteria cerebri media teriminin Türkçe karşılığıdır.
Klinik bağlam
Damar, internal karotis arterin uç ayrımından çıkar ve Sylvius yarığı içinde yanlara doğru ilerler. Başlangıç bölümünden çıkan derin dallar — lentikülostriat arterler — bazal ganglionları, iç kapsülü ve talamusun bir bölümünü besler; bu ince damarlar dik açıyla ayrılır ve kronik hipertansiyona bağlı değişikliklerden en çok etkilenen damarlardır. Yüzeyel dallar ise frontal, parietal ve temporal lobların dış yüzünü sular. Sulama alanı, ön dolaşımın en geniş bölümüdür; bu nedenle iskemik inmelerin büyük çoğunluğu bu damarla ilişkilidir.[1]
Tıkanıklığın klinik tablosu sulama alanına göre öngörülebilir. Karşı tarafta yüz ve kolda belirgin, bacakta görece hafif güçsüzlük ve duyu kaybı, aynı taraf gözlere doğru bakış sapması ve karşı tarafta görme alanı kaybı görülür. Baskın yarım küre tutulduğunda afazi, baskın olmayan yarım küre tutulduğunda ihmal sendromu ve mekânsal bozukluklar ortaya çıkar. Bacağın görece korunması, ön serebral arter tutulumundan ayırt etmede kullanılır.
Derin dalların tıkanması laküner sendromlara yol açar; saf motor felç en sık örnektir. Bu tabloda kortikal bulgular — afazi, ihmal, görme alanı kaybı — bulunmaz; ayrım tedavi ve etiyoloji araştırmasını yönlendirir.
Damarın proksimal bölümündeki tıkanıklık, büyük damar tıkanıklığı olarak adlandırılır ve mekanik trombektomi endikasyonunun temelini oluşturur. Bu nedenle akut inme değerlendirmesinde BT anjiyografi ile damar durumunun gösterilmesi standarttır; perfüzyon görüntülemesi ve difüzyon incelemesi kurtarılabilir doku miktarını belirleyerek seçilmiş hastalarda genişletilmiş zaman penceresinde girişime olanak verir.[2]
Erken dönemde bilgisayarlı tomografide gri-beyaz madde ayrımının silinmesi, bazal ganglionların soluklaşması, sulkusların belirsizleşmesi ve tıkalı damarın hiperdens görünmesi — hiperdens arter belirtisi — saptanabilir. Bu ince bulguların fark edilmesi uygun pencere ayarı gerektirir.
Geniş enfarktlarda ilerleyici ödem gelişir ve kitle etkisi yaratır; malign orta serebral arter enfarktı olarak adlandırılan bu tablo, ilk günlerde bilinç bozukluğu, orta hat kayması ve herniasyon ile seyreder. Seçilmiş hastalarda erken dekompresif kraniyektomi ölüm oranını belirgin biçimde azaltır; ancak hayatta kalanlarda kalıcı sakatlık düzeyi yüksek olabileceğinden karar, hasta ve yakınlarıyla paylaşılarak verilir.
Etiyolojide büyük damar aterosklerozu, kardiyoembolizm — özellikle atriyal fibrilasyon —, karotis kaynaklı emboli ve arter diseksiyonu öne çıkar. Genç hastada diseksiyon, patent foramen ovale ve trombofili araştırılmalıdır. Tedavi sonrası ikincil korunma etiyolojiye göre belirlenir.
Damar, iskemi dışında da klinik önem taşır. Anevrizmaları, dallanma bölgesinde sık görülür ve yırtıldığında subaraknoid kanamaya yol açar. Subaraknoid kanama sonrası gelişen gecikmiş serebral iskemi ve vazospazm, en sık bu damarı etkiler; transkraniyal Doppler ile akım hızlarının izlenmesi bu nedenle kullanılır.
Destekleyici bakımda serebral perfüzyon basıncının korunması, ateş, hiperglisemi ve nöbet denetimi, yutma değerlendirmesi yapılmadan oral alıma başlanmaması ve erken rehabilitasyon temel ilkelerdir.
Eş anlamlılar
- Arteria cerebri media
- OSA