Antitrombin

Antitrombin (İng. antithrombin, AT; Yun. anti "karşı" + thrombos "pıhtı"), karaciğerde sentezlenen, serin proteaz inhibitörü (serpin) ailesinden bir plazma glikoproteini olup trombin, faktör Xa ve daha az oranda faktör IXa, XIa ve XIIa'yı inaktive ederek pıhtılaşmayı sınırlayan en önemli doğal antikoagülandır.

Etimoloji

Yunanca anti (karşı) öneki ile thrombos (pıhtı, topak) sözcüğünden türeyen trombinden oluşur; tarihsel olarak "antitrombin III" adıyla anılmış, diğer antitrombin aktivitelerinin bağımsız protein olmadığı anlaşılınca sayısal ek terk edilmiştir.

Klinik bağlam

Antitrombin, hedef proteazların aktif bölgesine kovalent bağlanarak geri dönüşümsüz inaktif kompleksler oluşturur; bu reaksiyon fizyolojik koşullarda yavaştır, ancak endotel yüzeyindeki heparan sülfat ya da farmakolojik heparin molekülün pentasakkarit bağlanma bölgesine tutunduğunda konformasyon değişikliğiyle yaklaşık bin kat hızlanır. Bu mekanizma, heparin, düşük molekül ağırlıklı heparin ve fondaparinuksun antikoagülan etkisinin tamamen antitrombine bağımlı olduğu anlamına gelir; antitrombin düzeyi düşük hastalarda bu ilaçlara karşı "heparin direnci" gelişebilir.^[1] Antitrombin eksikliği kalıtsal ve edinsel olarak ikiye ayrılır. Otozomal dominant geçişli kalıtsal eksiklik (tip I: nicel, tip II: nitel) görece nadir olmakla birlikte trombofililer arasında en yüksek venöz tromboembolizm riskini taşır ve genç yaşta derin ven trombozu ya da pulmoner emboli ile ortaya çıkabilir. Edinsel eksiklik yoğun bakımda çok daha sıktır; sepsis ve dissemine intravasküler koagülasyonda tüketim, karaciğer yetmezliğinde sentez azalması, nefrotik sendromda idrarla kayıp, ekstrakorporeal membran oksijenasyonu ve plazmaferezde devreye bağlı kayıp ile L-asparajinaz tedavisi başlıca nedenlerdir.^[2] Laboratuvarda fonksiyonel aktivite (%) ve antijen düzeyi ölçülür; akut tromboz ve heparin tedavisi sırasında düzeyler geçici olarak düştüğünden kalıtsal eksiklik tanısı bu dönemlerde konmamalıdır. Antitrombin konsantresi kalıtsal eksiklikte perioperatif ve peripartum dönemde kullanılır; sepsiste rutin uygulanması sağkalım yararı göstermediğinden önerilmez.

Eş anlamlılar

Antitrombin III (AT III; eski adlandırma)
Heparin kofaktörü I

İlgili terimler

Kaynaklar

↑ Hoffman R, Benz EJ, Silberstein LE ve ark. (ed.), Hematology: Basic Principles and Practice, 8. baskı, Elsevier, 2023.
↑ Loscalzo J, Fauci AS, Kasper DL ve ark. (ed.), Harrison's Principles of Internal Medicine, 21. baskı, McGraw Hill, 2022.

[1] Hoffman R, Benz EJ, Silberstein LE ve ark. (ed.), Hematology: Basic Principles and Practice, 8. baskı, Elsevier, 2023.

[2] Loscalzo J, Fauci AS, Kasper DL ve ark. (ed.), Harrison's Principles of Internal Medicine, 21. baskı, McGraw Hill, 2022.

[1]

[2]