Protein C
Protein C (İng. protein C), karaciğerde K vitaminine bağımlı olarak sentezlenen bir serin proteaz zimojeni olup trombin-trombomodulin kompleksi tarafından aktive edildiğinde, kofaktörü protein S ile birlikte faktör Va ve VIIIa'yı proteolitik olarak inaktive ederek pıhtılaşmayı sınırlayan temel doğal antikoagülanlardan biridir.
Etimoloji
Latince proteinum (Yun. prōteios "birinci sırada, başlıca") sözcüğünden; "C" harfi, 1976'da Johan Stenflo tarafından sığır plazmasından izole edilen K vitaminine bağımlı proteinlerin kromatografide üçüncü pikte ("C piki") elde edilmesinden kaynaklanır.
Klinik bağlam
Protein C yolağı, antitrombin sisteminden farklı olarak serin proteazları değil pıhtılaşma kofaktörlerini hedefler. Trombin, endotel yüzeyindeki trombomodulin ile bağlanınca prokoagülan işlevini yitirir ve protein C'yi aktive eder; aktive protein C (APC), endotel protein C reseptörü ve protein S aracılığıyla faktör Va ile VIIIa'yı parçalayarak trombin oluşumunu geri besleme mekanizmasıyla baskılar. Ayrıca sitoprotektif, antiinflamatuvar ve endotel bariyerini koruyucu etkileri vardır.[1] Kalıtsal protein C eksikliği otozomal dominant geçişlidir ve heterozigotlarda derin ven trombozu ile pulmoner emboli riskini artırır; homozigot ya da bileşik heterozigot yenidoğanlarda ise yaşamı tehdit eden purpura fulminans ve dissemine intravasküler koagülasyon tablosu gelişir. Faktör V Leiden mutasyonu, faktör Va'nın APC tarafından parçalanmasına direnç oluşturarak bu yolağı işlevsel olarak bozan ve trombofililer arasında en sık görülen kalıtsal nedendir. Edinsel eksiklik karaciğer hastalığı, K vitamini eksikliği, sepsis ve DIC'de tüketim ile varfarin tedavisinde görülür; protein C'nin yarı ömrü (yaklaşık 8 saat) faktör II, IX ve X'a göre çok kısa olduğundan varfarin başlangıcında geçici bir hiperkoagülabl dönem oluşur ve özellikle protein C eksikliği olanlarda varfarine bağlı cilt nekrozuna yol açabilir; bu nedenle varfarin heparin örtüsü altında başlanır.[2] Laboratuvar değerlendirmesinde fonksiyonel aktivite ve antijen düzeyi ölçülür; akut tromboz ve varfarin kullanımı sırasında tanı koydurucu kabul edilmez. Rekombinant aktive protein C (drotrekogin alfa) ağır sepsiste bir dönem kullanılmış, sağkalım yararı doğrulanamayınca 2011'de piyasadan çekilmiştir; plazma kaynaklı protein C konsantresi ise ağır kalıtsal eksiklikte kullanılmaktadır.
Eş anlamlılar
- Otoprotrombin IIA (eski adlandırma)
- Aktive protein C (APC; aktif formu için)