Fasiyal sinir felci

Fasiyal sinir felci (İng. facial nerve palsy), yüz siniri işlevinin bozulmasıyla yüzün bir yarısında hareket kaybı gelişmesidir. En sık biçimi, nedeni belirlenemeyen Bell felcidir.

Etimoloji

Latince yüze ait anlamındaki facialis sözcüğünden türetilmiştir.

Klinik bağlam

Yedinci kraniyal sinir, yüz mimik kaslarını uyarır; ayrıca dilin ön üçte ikisinden tat duyusunu taşır, gözyaşı ve tükürük bezlerini uyarır ve stapes kasını denetler. Bu nedenle felçte yalnızca hareket kaybı değil, tat değişikliği, göz kuruluğu ve seslerin rahatsız edici biçimde yüksek algılanması da görülebilir.

Klinik değerlendirmedeki en kritik adım, çevresel ve merkezî tutulumun ayırt edilmesidir. Çevresel felçte alın kaslarını da içeren tüm yüz yarısı tutulur; hasta alnını kırıştıramaz ve gözünü kapatamaz. Merkezî felçte ise alın büyük ölçüde korunur; çünkü alın kasları her iki yarım küreden lif alır. Alın hareketinin korunduğu bir hastada felç merkezî kabul edilmeli ve inme açısından acil değerlendirme yapılmalıdır. Bu ayrımın atlanması, bu alandaki en tehlikeli hatadır.

Bell felcinde tablo saatler-günler içinde gelişir; kulak arkasında ağrı ve tat değişikliği sık eşlik eder. Tanı, diğer nedenlerin dışlanmasına dayanır. Ayırıcı tanıda zonaya bağlı Ramsay Hunt sendromu, orta kulak enfeksiyonu, kolesteatom, parotis tümörleri, travma, Lyme hastalığı, sarkoidoz, HIV enfeksiyonu, Guillain-Barré sendromu ve inme yer alır. Ramsay Hunt sendromunda kulak kepçesinde veziküler döküntü, işitme kaybı ve baş dönmesi bulunur; bu tabloda iyileşme olasılığı daha düşüktür ve antiviral tedavi gereklidir. Kulak muayenesinin yapılmaması, bu tanının kaçırılmasına yol açar.

İki taraflı tutulum enderdir ve neredeyse hiçbir zaman Bell felci değildir; Guillain-Barré sendromu, Lyme hastalığı, sarkoidoz ve bazal menenjit düşünülmelidir. Kademeli olarak ilerleyen, üç haftadan uzun sürede kötüleşen ya da yineleyen felçlerde tümör araştırılmalıdır.

Tedavide Bell felci için kortikosteroid, erken dönemde — ilk üç gün içinde — başlatıldığında tam iyileşme olasılığını artırır. Antiviral tedavi tek başına önerilmez; ağır olgularda kortikosteroide eklenebilir. Ramsay Hunt sendromunda ise antiviral tedavi standarttır.

Göz bakımı tedavinin en önemli ve en sık ihmal edilen bölümüdür. Göz kapağı kapanamadığında kornea kurur ve ülserleşir; kalıcı görme kaybı gelişebilir. Yapay gözyaşı, gece göz merhemi ve gözün kapatılması ile koruma sağlanır; ağır olgularda göz hekimi değerlendirmesi gerekir. Kornea duyusunun da azaldığı durumlarda hasta ağrı hissetmediğinden hasar sessizce ilerler.

Fizik tedavi ve yüz egzersizleri iyileşme sürecinde kullanılır. Elektrik uyarımının yararı gösterilmemiştir. Cerrahi dekompresyon, seçilmiş ağır olgularda tartışmalı bir seçenektir.

Seyir çoğunlukla iyidir; Bell felcinde hastaların büyük bölümü haftalar-aylar içinde belirgin biçimde düzelir. Erken dönemde kısmi hareketin korunmuş olması iyi bir belirteçtir. İyileşme sırasında sinir liflerinin yanlış hedefe yönelmesi sonucu sinkinezi gelişebilir: gülerken gözün kapanması ya da yemek yerken gözyaşı akması — timsah gözyaşı — bu duruma örnektir. Kalıcı zayıflık, kontraktür ve yüz asimetrisi bazı hastalarda sorun oluşturur; bu durumda botulinum toksini ve rehabilitasyon seçenekleri değerlendirilir.

Diyabet, gebelik ve bağışıklık baskılanması durumunda seyir daha ağır olabilir; bu hastalarda izlem yakından yapılır.

Eş anlamlılar

• Bell felci
• Yüz felci

İlgili terimler

• Kraniyal sinirler
• Zona
• İskemik inme
• Kornea
• Nöropati