Nöropati
Nöropati (İng. neuropathy; Yun. neuron, sinir + pathos, hastalık), sinir dokusunun hastalığı ya da işlev bozukluğudur.
Etimoloji
Yunanca sinir ve hastalık anlamındaki sözcüklerin birleşiminden oluşur.
Klinik bağlam
Terim en sık çevresel sinirler için kullanılır ve dört soruya yanıt aranarak sınıflandırılır: hangi lifler tutulmuştur, dağılım nasıldır, seyir ne kadar hızlıdır ve süreç aksonal mı yoksa demiyelinizan mıdır. Bu dört eksen, tanısal yaklaşımın çerçevesini oluşturur.[1]
Lif tipine göre duyusal, motor, otonom ve karma tutulum ayrılır. İnce lif tutulumunda yanma, karıncalanma ve ağrı öndedir; muayene ve elektrofizyolojik inceleme normal olabilir. Kalın lif tutulumunda titreşim ve derin duyu kaybı ile denge bozukluğu görülür.
Dağılıma göre en sık biçim, uzunluğa bağlı simetrik polinöropatidir; bulgular ayak uçlarından başlar ve yukarı ilerler. Mononöropati tek bir siniri; mononöritis multipleks ise birbirinden bağımsız birden çok siniri tutar. Bu son örüntü vaskülit, diyabetes mellitus, sarkoidoz, HIV enfeksiyonu ve Lyme hastalığı açısından acil değerlendirme gerektirir.
Aksonal ve demiyelinizan ayrımı nedenleri daraltır. Aksonal biçimler toksik-metabolik nedenlerle; demiyelinizan biçimler ise bağışıklık aracılı hastalıklarla — Guillain-Barré sendromu ve kronik inflamatuar demiyelinizan polinöropati — ilişkilidir. İkinci grup tedavi edilebilir olduğundan ayrımın yapılması klinik açıdan belirleyicidir.
En sık neden diyabettir; diyabetik nöropati hem duyusal-motor hem otonom nöropati biçiminde ortaya çıkar. Diğer nedenler arasında B12 vitamini eksikliği, alkol kullanım bozukluğu, hipotiroidi, üremi, monoklonal gammopati, amiloidoz, paraneoplastik sendromlar, HIV enfeksiyonu, sifiliz ve kalıtsal biçimler bulunur.
İlaçlar sık ve düzeltilebilir bir nedendir: kemoterapi ajanlarından vinkristin, sisplatin, taksanlar ve bortezomib; ayrıca izoniyazid, metronidazol, linezolid, nitrofurantoin ve amiodaron sayılabilir. Metformin kullananlarda B12 vitamini eksikliğinin araştırılması, sıklıkla atlanan ve kolayca düzeltilebilen bir adımdır.
Değerlendirmede geri döndürülebilir nedenlerin taranması önceliklidir: tam kan sayımı, kan şekeri ve HbA1c, B12 vitamini, tiroit işlevleri, kreatinin, karaciğer işlevleri ve protein elektroforezi. Elektromiyografi ve sinir iletim çalışmaları sınıflandırmayı sağlar; ince lif nöropatisinde ise deri biyopsisi ve otonom testler kullanılır.
Uyarı bulguları bilinmelidir: hızlı ilerleyen seyir, ağırlıklı motor tutulum, asimetrik dağılım, solunum güçlüğü ve otonom bulgular. Bu özellikler Guillain-Barré sendromu ve vaskülitik nöropati gibi acil tabloları düşündürür. Guillain-Barré sendromunda satürasyon geç düşer ve normal olması yanıltıcıdır; karar solunum kapasitesi ölçümlerine dayandırılmalıdır.
Tedavi nedene yöneliktir; bağışıklık aracılı biçimlerde immünglobulin ve plazma değişimi kullanılır. Ağrı tedavisinde gabapentinoidler, duloksetin ve trisiklik antidepresanlar ilk seçeneklerdir; opioidler uzun süreli kullanımda önerilmez.
Duyu kaybı bulunan hastalarda koruyucu duyunun ortadan kalkması, yaralanma ve ülser riskini artırır; düzenli ayak muayenesi ve uygun ayakkabı önerilir. Denge bozukluğu nedeniyle düşme riski yükselir.
Anestezi açısından denervasyon bulunan hastalarda süksinilkolin hiperkalemi riski nedeniyle kullanılmamalı; bölgesel anestezi kararı, var olan defisitin belgelenmesiyle birlikte verilmelidir.
Eş anlamlılar
- Sinir hastalığı
İlgili terimler
Kaynaklar
- ↑ Ropper AH ve ark., Adams and Victor's Principles of Neurology, 12. baskı, 2023.