Statin

Statin (İng. statin), HMG-KoA redüktaz enzimini engelleyerek kolesterol üretimini azaltan ilaç grubudur. Kardiyovasküler hastalıkların önlenmesi ve tedavisinde temel yer tutar.

Etimoloji

İlaç grubunun ortak son ekinden türetilmiştir.

Klinik bağlam

İlaçlar, karaciğerde kolesterol sentezinin hız kısıtlayıcı enzimini engeller. Hücre içi kolesterolün azalması, karaciğer hücrelerinde düşük yoğunluklu lipoprotein reseptörlerinin artmasına yol açar; böylece kandan kolesterol daha çok temizlenir. Bu düzenek, etkinin neden yalnızca üretimi azaltmakla sınırlı kalmayıp dolaşımdaki düzeyi belirgin biçimde düşürdüğünü açıklar.

Lipit düşürücü etkinin yanında plak stabilizasyonu, endotel işlevinin düzelmesi ve iltihabi yanıtın azalması gibi ek etkileri bulunur; bu etkiler, yararın yalnızca kolesterol düşüşüyle açıklanamayan bölümünü oluşturur.

Kullanım alanları ikincil ve birincil korunmadır. İkincil korunmada — geçirilmiş miyokard infarktüsü, iskemik inme, periferik arter hastalığı, koroner girişim ya da baypas sonrası — yüksek yoğunluklu tedavi önerilir ve yarar açıktır. Ayrıca diyabetli hastalarda, ileri derecede yüksek kolesterol düzeylerinde ve hesaplanan riskin yüksek olduğu kişilerde kullanılır. Birincil korunmada karar, toplam kardiyovasküler risk hesaplanarak ve hastayla paylaşılan karar süreciyle verilir.

Yan etkiler, klinikte tedavi bırakmanın en sık nedenidir. Kas yakınmaları en sık bildirilen sorundur; ancak kontrollü çalışmalarda gerçek kas yan etkisi sıklığının, hastaların bildirdiğinden belirgin biçimde düşük olduğu gösterilmiştir. Bu nedenle yakınma bildiren hastada ilacın tümüyle bırakılması yerine, doz azaltma, ilaç değiştirme ya da gün aşırı kullanım denenmelidir. Gerçek ve ciddi bir yan etki olan rabdomiyoliz enderdir; yaygın kas ağrısı, güçsüzlük ve koyu idrarla seyreder, kreatin kinaz belirgin yükselir ve tedavi kesilmelidir.

Karaciğer enzimlerinde hafif yükselme görülebilir; rutin ve sık enzim izlemi artık önerilmez, ancak belirgin yükselmelerde değerlendirme gerekir. Kan şekerinde küçük bir artış ve yeni diyabet tanısında sınırlı bir yükselme bildirilmiştir; ancak bu risk, sağlanan kardiyovasküler yarar yanında küçüktür ve tedaviyi engellemez. Bilişsel yan etki iddiaları, geniş çalışmalarda doğrulanmamıştır.

İlaç etkileşimleri önemlidir. Sitokrom P450 3A4 üzerinden metabolize olan statinler — simvastatin, atorvastatin — makrolidler, azol antifungaller, bazı antiviraller, amiodaron ve greyfurt suyuyla etkileşerek düzeyleri yükseltir ve kas toksisitesi riskini artırır. Bu etkileşimlerden az etkilenen seçenekler — pravastatin, rosuvastatin — bu durumlarda tercih edilebilir. Fibratlarla, özellikle gemfibrozil ile birlikte kullanım riskli kabul edilir.

Gebelikte ve emzirme döneminde kullanımından geleneksel olarak kaçınılır; doğurganlık çağındaki hastalarda bu konu konuşulmalıdır.

Hedeflere ulaşılamayan hastalarda ezetimib eklenmesi, ardından PCSK9 inhibitörleri ve inklisiran gibi seçenekler değerlendirilir. Ailesel hiperkolesterolemide erken tanı ve yoğun tedavi belirleyicidir; ailede erken yaşta kalp hastalığı öyküsü, tendon ksantomları ve çok yüksek kolesterol düzeyleri bu tanıyı düşündürür ve aile taraması gerektirir.

Akut koroner sendrom sırasında yüksek yoğunluklu tedavinin erken başlatılması önerilir. Kronik kullanan hastalarda ilacın hastaneye yatış ya da cerrahi nedeniyle kesilmesi, sıklıkla yapılan ve zarar doğurabilen bir uygulamadır; kontrendikasyon yoksa tedavi sürdürülmelidir.

Tedavinin başarısı büyük ölçüde uyuma bağlıdır; hastanın ilacın yaşam boyu sürdüğünü, belirti olmasa bile koruma sağladığını anlaması önemlidir.

Eş anlamlılar

• HMG-KoA redüktaz inhibitörü

İlgili terimler

• Dislipidemi
• Ateroskleroz
• Miyokard infarktüsü
• Rabdomiyoliz
• İlaç etkileşimi