Metabolik asidoz

Metabolik asidoz (İng. metabolic acidosis; Yun. metabolē "değişim" + Lat. acidus "ekşi"), asit birikimi ya da bikarbonat kaybı sonucu serum bikarbonatının düşmesi ve arteriyel pH'nin asit yöne kaymasıyla karakterize asit-baz bozukluğudur; anyon açığının hesaplanmasıyla yüksek anyon açıklı ve normal anyon açıklı (hiperkloremik) formlara ayrılır.

Etimoloji

Yunanca metaballein "değiştirmek" fiilinden türeyen metabolē (değişim) ile Latince acidus (ekşi) sözcüğünden türeyen asidoz (Yun. -ōsis durum eki) sözcüklerinden oluşur.

Klinik bağlam

Ayırıcı tanının anahtarı anyon açığıdır: [Na⁺] − ([Cl⁻] + [HCO₃⁻]) formülüyle hesaplanır, normal değeri yaklaşık 8–12 mEq/L'dir ve hipoalbuminemide her 1 g/dL albümin düşüşü için yaklaşık 2,5 mEq/L aşağı düzeltilir. Yüksek anyon açıklı asidozun başlıca nedenleri GOLD MARK akronimiyle özetlenir: glikoller (etilen ve propilen glikol), oksoprolin (parasetamol ilişkili), L-laktat, D-laktat, metanol, aspirin, renal yetmezlik (üremik asidoz) ve ketoasidozlar (diyabetik, alkolik, açlık); yoğun bakımda en sık neden doku hipoperfüzyonu ve sepsis ilişkili laktik asidozdur.^[1] Normal anyon açıklı asidoz ise bikarbonatın gastrointestinal (ishal, pankreatik fistül, üreterosigmoidostomi) ya da renal (renal tübüler asidozlar, karbonik anhidraz inhibitörleri) kaybıyla ve büyük hacimli serum fizyolojik infüzyonuyla (dilüsyonel-hiperkloremik asidoz) gelişir; idrar anyon açığı renal ve ekstrarenal kayıpların ayrımında kullanılır. Solunum kompanzasyonu dakikalar içinde başlar; beklenen PaCO₂ Winters formülüyle (1,5 × HCO₃⁻ + 8 ± 2) öngörülür ve ölçülen değerin bundan sapması eşlik eden solunumsal bozukluğu gösterir; derin ve hızlı Kussmaul solunumu ağır asidozun klasik bulgusudur.^[2] Ağır asidemi (pH <7,1–7,2) miyokard kontraktilitesini baskılar, katekolamin yanıtını azaltır, aritmilere zemin hazırlar ve hiperkalemiye katkıda bulunur. Tanı arter kan gazı, elektrolitler, laktat, keton, böbrek işlevleri ve gerektiğinde toksikolojik incelemeyle konur; osmolal açık, toksik alkol zehirlenmelerinin taranmasında değerlidir. Tedavinin temeli altta yatan nedenin düzeltilmesidir: laktik asidozda perfüzyonun sağlanması, diyabetik ketoasidozda insülin ve sıvı, zehirlenmelerde antidot (fomepizol) ve gerektiğinde hemodiyaliz uygulanır; bikarbonat tedavisi yüksek anyon açıklı formlarda tartışmalı olup ağır asidemide ve özellikle eşlik eden akut böbrek hasarında düşünülür, normal anyon açıklı formlarda ise daha doğrudan endikedir. Kronik metabolik asidoz, kronik böbrek hastalığında kemik ve kas kaybını ile progresyonu hızlandırdığından oral bikarbonatla tedavi edilir.^[3]

Eş anlamlılar

Metabolik asidemi (pH düşüklüğü eşlik ettiğinde)
Hiperkloremik asidoz (normal anyon açıklı form için)

İlgili terimler

Kaynaklar

↑ Kraut JA, Madias NE, Metabolic Acidosis: Pathophysiology, Diagnosis and Management, Nature Reviews Nephrology, 2010.
↑ Berend K, de Vries APJ, Gans ROB, Physiological Approach to Assessment of Acid–Base Disturbances, New England Journal of Medicine, 2014.
↑ Loscalzo J, Fauci AS, Kasper DL ve ark. (ed.), Harrison's Principles of Internal Medicine, 21. baskı, McGraw Hill, 2022.

[1] Kraut JA, Madias NE, Metabolic Acidosis: Pathophysiology, Diagnosis and Management, Nature Reviews Nephrology, 2010.

[2] Berend K, de Vries APJ, Gans ROB, Physiological Approach to Assessment of Acid–Base Disturbances, New England Journal of Medicine, 2014.

[3] Loscalzo J, Fauci AS, Kasper DL ve ark. (ed.), Harrison's Principles of Internal Medicine, 21. baskı, McGraw Hill, 2022.

[1]

[2]

[3]