Adenomatozis
Adenomatozis (İng. adenomatosis), aynı organda çok sayıda adenomun bulunması durumudur.
Etimoloji
Yunanca aden (bez) sözcüğünden türeyen adenom terimine, yaygınlığı belirten -osis ekinin getirilmesiyle oluşmuştur.
Klinik bağlam
Çok sayıda iyi huylu bez tümörünün bir arada bulunması, tek bir lezyondan farklı bir klinik anlam taşır; bu durum çoğu kez altta yatan kalıtsal bir yatkınlığa işaret eder.[1] Bu nedenle çok sayıda lezyon saptandığında yaklaşım, tek lezyonun çıkarılmasıyla sınırlı kalmaz; genetik değerlendirme ve aile taraması gündeme gelir. Bu kavrayış, kavramın en önemli klinik sonucudur.
Kalın bağırsakta görülen ailesel adenomatöz polipozis, bu ilkenin en belirgin örneğidir. Hastalıkta yüzlerce polip gelişir ve tedavi edilmediğinde kanser gelişimi neredeyse kaçınılmazdır; bu nedenle yönetim, poliplerin tek tek çıkarılmasına değil önleyici cerrahiye dayanır. Kalıtım otozomal baskındır ve etkilenen bireyin çocuklarının yarısı risk altındadır; bu nedenle tanı konduğunda aile bireylerinin taranması zorunludur. Bağırsak dışı bulgular da bulunur ve bunların tanınması tanıya yönlendirir.
Endokrin sistemde çoklu adenom varlığı, çoğul endokrin neoplazi sendromlarını düşündürür. Bu sendromlarda paratiroit, hipofiz ve pankreas adacık hücrelerinde ya da tiroit ve adrenal bezde eşzamanlı tümörler görülür. Genç yaşta ortaya çıkan hiperkalsemi, birden çok bezin birlikte etkilenmesi ve aile öyküsü bu tanıyı akla getirmelidir. Bu tablolarda tümörün çıkarılması yeterli değildir; diğer bezlerin düzenli taranması ve ilgili genin araştırılması gerekir. Medüller tiroit karsinomu bu sendromların parçası olabilir ve cerrahi öncesinde feokromositoma dışlanmalıdır.
Karaciğerde çok sayıda hepatosellüler adenom bulunması, uzun süreli doğum denetim hapı kullanımı ve bazı metabolik hastalıklarla ilişkilendirilir; lezyon sayısı ve boyutu arttıkça kanama ile kötü huylu dönüşüm riski yükselir. Akciğerde ve tükürük bezlerinde de çoklu adenom tabloları tanımlanmıştır. Terim, klinik kullanımda zaman zaman yaygın bez büyümesini anlatan hiperplazi ile karıştırılır; ancak adenom sınırları belirgin bir tümördür, hiperplazi ise hücre sayısındaki genel artışı tanımlar. Bu ayrım patolojik incelemeyle yapılır ve izlem planını değiştirir.
Eş anlamlılar
- Çoklu adenom
İlgili terimler
Kaynaklar
- ↑ Kumar V ve ark., Robbins and Cotran Pathologic Basis of Disease, 10. baskı, 2020.