Adölesans

Adölesans (İng. adolescence; Lat. adolescere büyümek), çocukluktan erişkinliğe geçişi kapsayan gelişim dönemidir.

Etimoloji

Latince adolescere (büyümek, olgunlaşmak) fiilinden türetilmiştir; Türkçede ergenlik olarak da anılır.

Klinik bağlam

Dönem, bedensel olgunlaşmanın yanı sıra bilişsel ve toplumsal gelişimi de kapsar; bu üç sürecin eşzamanlı ilerlememesi, dönemin klinik açıdan en belirleyici özelliğidir. Ödül ve duygu sistemleri erken olgunlaşırken, dürtü denetimini sağlayan ön beyin bölgeleri çok daha geç olgunlaşır. Bu eşitsizlik, risk alma davranışının neden bu dönemde en yüksek düzeye çıktığını açıklar ve trafik kazaları, madde kullanımı ile korunmasız cinsel ilişkinin bu yaş grubundaki sıklığını anlaşılır kılar.

Bu nedenle dönemin başlıca ölüm ve hastalık nedenleri, hastalıklardan çok davranışsal etkenlerdir; kazalar, şiddet ve intihar öne çıkar. Bu gerçek, sağlık hizmetinin odağını değiştirir: karşılaşmalar hastalık tedavisinden çok tarama, danışmanlık ve risk azaltmaya yöneltilmelidir. Ruh sağlığı sorunlarının önemli bir bölümü bu yaşlarda başlar; depresyon, kaygı bozuklukları, yeme bozuklukları ve psikotik bozuklukların ilk belirtileri bu dönemde ortaya çıkar. Bu nedenle ruhsal değerlendirme ve intihar riski sorgulaması rutin bakımın parçası olmalıdır.

Görüşmenin yürütülme biçimi, bu yaş grubunda tanısal verimi doğrudan belirler. Ergenle bir bölüm görüşmenin aileden ayrı yapılması, cinsel sağlık, madde kullanımı, şiddet ve ruhsal durum konularında güvenilir bilgi alınmasını sağlar. Gizliliğin sınırlarının baştan açıkça anlatılması gerekir; kendine ya da başkasına zarar verme durumunda bilginin paylaşılacağı belirtilmelidir. Bu çerçevenin kurulmaması, ergenin bilgi vermemesine yol açar ve tanıyı olanaksızlaştırır.

Bedensel açıdan dönem, büyüme atağı ve cinsel olgunlaşmayla belirlenir; kemik kütlesinin büyük bölümü bu yıllarda kazanılır ve bu birikim yaşam boyu kırık riskini etkiler. Belirli hastalıklar bu dönemde farklı davranır: skolyoz ve uyluk başı kayması büyüme atağında ortaya çıkar, absans gibi bazı epilepsi biçimleri gerilerken diğerleri belirginleşir. Kronik hastalığı olan ergenlerde tedavi uyumu belirgin biçimde düşer; bu nedenle çocuk kliniğinden erişkin kliniğine geçişin planlı biçimde yapılması, bakımın sürekliliği açısından belirleyicidir ve sıklıkla ihmal edilir.

Eş anlamlılar

• Ergenlik

İlgili terimler

• Skolyoz
• Kemik yoğunluğu
• Madde kullanım bozukluğu
• Bilgilendirilmiş onam
• Adet