Aldosteron
Aldosteron (İng. aldosterone), adrenal bez korteksinin dış katmanından salgılanan ve sodyum ile potasyum dengesini düzenleyen mineralokortikoid hormondur.
Etimoloji
Kimyasal yapısındaki aldehit grubundan adlandırılmıştır.
Klinik bağlam
Salgı, başlıca renin-anjiyotensin-aldosteron sistemi ve doğrudan potasyum düzeyiyle düzenlenir; adrenokortikotropik hormonun katkısı sınırlıdır. Bu bağımsızlık klinik açıdan belirleyicidir: hipofiz bezi kaynaklı ikincil adrenal yetmezlikte aldosteron büyük ölçüde korunur, bu nedenle belirgin hiperkalemi ve deride koyulaşma beklenmez. Birincil yetmezlikte ise her iki hormon eksiktir.[1]
Hormon, böbrekte toplayıcı kanaldaki hücrelerde sodyum geri emilimini artırır; buna karşılık potasyum ve hidrojen atılımı yükselir. Net etki hacim genişlemesi, potasyum düşüşü ve metabolik alkaloz eğilimidir. Bu üçlü, hormon fazlalığının klinik görünümünü açıklar.
Birincil hiperaldosteronizm, dirençli hipertansiyonun en sık düzeltilebilir nedenlerindendir. Nedenleri tek taraflı adenom ve iki taraflı hiperplazidir. Klasik olarak hipokalemi ile birlikte anılsa da hastaların önemli bir bölümünde potasyum normaldir; bu nedenle yalnızca hipokalemisi olanlarda araştırılması, tanının atlanmasına yol açan yaygın bir hatadır.
Tarama, aldosteron-renin oranıyla yapılır. Ölçüm öncesinde ilaç etkileri gözetilmelidir: mineralokortikoid reseptör antagonistleri, diüretikler, beta blokerler ve renin-anjiyotensin sistemi blokerleri sonucu değiştirir. Ayrıca hipokaleminin düzeltilmesi gerekir; potasyum düşüklüğü aldosteron salgısını baskılayarak yanlış negatif sonuca yol açar. Bu ayrıntı sıklıkla gözden kaçar.
Tarama pozitifse doğrulama testleri yapılır; ardından tek taraflı ve iki taraflı hastalığın ayrımı için adrenal ven örneklemesi kullanılır. Görüntüleme tek başına yeterli değildir; rastlantısal adenomlar sıktır ve yanlış yönlendirebilir.
Tedavi, tek taraflı hastalıkta cerrahi çıkarım; iki taraflı hastalıkta mineralokortikoid reseptör antagonistleridir. Spironolakton etkilidir ancak jinekomasti ve cinsel işlev bozukluğu yapabilir; eplerenon daha seçicidir. Bu ilaçlar kullanılırken hiperkalemi açısından izlem gerekir; özellikle kronik böbrek hastalığı ve renin-anjiyotensin blokeri kullanan hastalarda risk yüksektir.
Hormon fazlalığının zararı yalnızca kan basıncı yüksekliğiyle sınırlı değildir; kalp kasında fibroz, damar duvarında yeniden şekillenme ve böbrek hasarı yapar. Bu nedenle aynı düzeydeki kan basıncına göre kardiyovasküler risk daha yüksektir ve reseptör antagonistleri, kalp yetersizliğinde sağkalımı iyileştirir.
Nonsteroid mineralokortikoid reseptör antagonisti finerenon, diyabetik nefropatide böbrek ve kardiyovasküler olayları azaltır.
Yetmezlik durumunda ise sodyum kaybı, hacim açığı, hiponatremi, hiperkalemi ve metabolik asidoz gelişir; birincil adrenal yetmezlikte glukokortikoide ek olarak fludrokortizon replasmanı gerekir. Yüksek doz hidrokortizonun yeterli mineralokortikoid etkiye sahip olduğu, bu nedenle adrenal krizde ayrıca fludrokortizon gerekmediği bilinmelidir.
Ender bir tablo olan psödohipoaldosteronizmde hormon düzeyi yüksek ancak etkisi bozuktur; benzer biçimde bazı ilaçlar — trimetoprim, kalsinörin inhibitörleri, heparin — hormon etkisini ya da üretimini engelleyerek hiperkalemiye yol açar. Açıklanamayan hiperkalemide ilaç listesi gözden geçirilmelidir.
Eş anlamlılar
- Mineralokortikoid
İlgili terimler
Kaynaklar
- ↑ Hall JE, Hall ME, Guyton and Hall Textbook of Medical Physiology, 14. baskı, 2020.