Aleksi

Aleksi (İng. alexia; Yun. a- yok, lexis söz), beyin hasarı sonucu daha önce kazanılmış okuma yeteneğinin yitirilmesidir.

Etimoloji

Yunanca a- (yok) ve lexis (söz, okuma) sözcüklerinden türetilmiştir.

Klinik bağlam

Terim, hiç kazanılmamış okuma becerisini değil, kazanılmış olanın kaybını anlatır; bu nedenle gelişimsel disleksiden ayrılmalıdır. En öğretici biçimi, yazma yeteneği korunmuşken okumanın kaybolduğu saf aleksidir. Bu hastalar kendi yazdıkları cümleyi okuyamazlar; tablo, sol oksipital bölge ile korpus kallozumun arka bölümünün birlikte etkilendiği damar tıkanıklıklarında ortaya çıkar. Sol görme alanı korunmuş, sağ görme alanı kaybolmuştur; sağ yarımküreye ulaşan görsel bilgi, dil merkezlerinin bulunduğu sol yarımküreye aktarılamaz.

Bu tablo, beyin işlevlerinin bağlantı temelli anlaşılmasının klasik örneğidir; sorun ne görmede ne dildedir, ikisi arasındaki bağlantıdadır. Hastalar harfleri tek tek adlandırarak okumaya çalışır; sözcük uzadıkça okuma süresi belirgin biçimde uzar. Nesneleri tanır, konuşur ve yazarlar. Bu ayrımın yapılabilmesi için muayenede hastadan hem okuması hem yazması istenmeli, ardından kendi yazdığını okuması söylenmelidir; bu basit sınama tanıyı ortaya koyar.

Aleksinin agrafi ile birlikte bulunduğu biçim daha sıktır ve sol parietal bölge hasarını gösterir. Bu tabloya hesaplama güçlüğü, sağ-sol karışıklığı ve parmakların adlandırılamaması eklendiğinde Gerstmann sendromu tanımlanır. Afaziye eşlik eden okuma bozukluğu ise ayrı bir gruptur; burada okuma güçlüğü, genel dil bozukluğunun bir parçasıdır ve konuşmadaki kusurla koşut gider. Bu ayrımlar, lezyonun yerini öngörmede kullanılır.

Nedenler arasında inme başta gelir; arka serebral arter alanındaki tıkanmalar tipik sorumludur. Kafa travması, beyin tümörleri ve ensefalit akut nedenlerdir. Yavaş ilerleyen biçimler dejeneratif hastalıklarda görülür; arka kortikal atrofide ilk yakınma okuma güçlüğü olabilir ve hastalar yıllarca göz hastalıkları yönünden değerlendirilir. Bu nedenle göz muayenesi normal bulunan okuma güçlüğünde nörolojik değerlendirme yapılmalıdır. Özgül bir tedavi yoktur; yaklaşım nedene yönelik tedavi ile dil terapisine dayanır. Harf harf okuma yerine sözcüğün bütün olarak tanınmasını hedefleyen çoklu duyu teknikleri, işlevsel kazanım sağlayabilir.

Eş anlamlılar

• Okuma yitimi
• Kelime körlüğü

İlgili terimler

• Afazi
• Agrafi
• Disleksi
• İnme
• Agnosia