Alfa 1 antitripsin

Alfa 1 antitripsin (İng. alpha-1 antitrypsin), karaciğerde üretilen ve dokuları yıkıcı enzimlerden koruyan proteaz engelleyici proteindir.

Etimoloji

Elektroforezde alfa-1 bandında yer alması ve tripsin benzeri enzimleri engellemesi nedeniyle bu adı almıştır.

Klinik bağlam

Protein, başta nötrofil elastaz olmak üzere iltihap hücrelerinin saldığı yıkıcı enzimleri bağlar ve doku hasarını sınırlar. Asıl koruduğu yer akciğerdir; alveol duvarlarındaki elastik lifler bu enzimin hedefidir. Enzim ile engelleyicisi arasındaki denge bozulduğunda alveol duvarları yıkılır ve amfizem gelişir. Bu denge kavramı, sigara dumanının niçin belirleyici olduğunu açıklar: duman hem nötrofil sayısını artırır hem de engelleyici proteini oksitleyerek işlevsiz bırakır.

Protein aynı zamanda bir akut faz reaktanıdır; enfeksiyon, travma ve iltihabi durumlarda düzeyi yükselir. Bu özellik, tanıda önemli bir tuzak oluşturur: eksikliği bulunan bir hastada eşlik eden bir enfeksiyon, düzeyin yalancı biçimde normal ölçülmesine yol açabilir. Bu nedenle ölçüm, iltihap belirteçleriyle birlikte değerlendirilmeli ve kuşku sürüyorsa genotipleme yapılmalıdır.

Eksikliğin klinik yansımaları iki organda toplanır. Akciğerde, otuzlu ve kırklı yaşlarda başlayan, alt loblarda baskın amfizem gelişir; bu dağılım, sigaraya bağlı amfizemin üst lob ağırlıklı dağılımından farklıdır ve tanısal ipucu oluşturur. Karaciğerde ise düzenek tümüyle farklıdır: hatalı katlanan protein hücre içinde birikir ve karaciğer hasarına yol açar. Bu nedenle karaciğer hastalığı, proteinin eksikliğinden değil birikiminden kaynaklanır; bu ayrım, yerine koyma tedavisinin karaciğer hastalığında niçin yararsız olduğunu açıklar.

Tanı, düzey ölçümü ve genotiplemeye dayanır. Kimlerin taranacağı bellidir: erken yaşta başlayan amfizem, sigara öyküsü olmayan ya da hafif olan hastada gelişen tıkayıcı akciğer hastalığı, açıklanamayan karaciğer hastalığı ve ailede eksiklik öyküsü. Yenidoğanda uzamış sarılık ve çocukluk çağında açıklanamayan karaciğer hastalığı da bu tanıyı düşündürmelidir. Tedavide en kritik ve tartışmasız adım sigaranın tümüyle bırakılmasıdır; bu, hastalığın gidişini belirleyen tek etkendir. Akciğer tutulumu olan seçilmiş hastalarda damardan yerine koyma tedavisi uygulanır. İleri evrede akciğer ya da karaciğer nakli gündeme gelir; aile bireylerinin taranması ve genetik danışmanlık gereklidir.

Eş anlamlılar

• Alfa-1 proteinaz engelleyicisi

İlgili terimler

• Alfa 1 antitripsin eksikliği
• Amfizem
• Kronik obstrüktif akciğer hastalığı
• Karaciğer sirozu
• Sigara