Alfa 1 antitripsin eksikliği

Alfa 1 antitripsin eksikliği (İng. alpha-1 antitrypsin deficiency), koruyucu proteaz engelleyici proteinin kalıtsal yetersizliği sonucu erken yaşta amfizem ve karaciğer hastalığına yol açan durumdur.

Etimoloji

Türkçe tanımlayıcı bir terimdir.

Klinik bağlam

Hastalık, proteini kodlayan gendeki değişikliklerden kaynaklanır ve eş baskın kalıtım gösterir; bu nedenle iki kopyanın da etkilendiği bireylerde ağır eksiklik, tek kopyanın etkilendiği taşıyıcılarda ise ara düzeyler görülür. En sık ağır biçim, hatalı katlanan proteinin karaciğer hücrelerinde birikmesine ve dolaşıma çıkamamasına yol açar. Buradan iki ayrı hastalık düzeneği doğar: akciğerde proteinin yokluğuna bağlı yıkım, karaciğerde ise birikimine bağlı hasar. Bu ikili düzenek, hastalığın anlaşılmasının anahtarıdır.

Akciğer tutulumu, panasiner tipte ve alt loblarda baskın amfizem biçimindedir; bu dağılım sigaraya bağlı üst lob ağırlıklı amfizemden ayrılır. Belirtiler otuzlu ve kırklı yaşlarda başlar; nefes darlığı, öksürük ve hırıltı görülür. Sigara kullanımı hastalığın başlangıcını on yıldan fazla öne çeker ve gidişi belirgin biçimde ağırlaştırır; bu nedenle sigara içen ve içmeyen taşıyıcılar arasındaki yaşam süresi farkı çok belirgindir. Meslek maruziyetleri ve hava kirliliği de hızlandırıcıdır.

Karaciğer tutulumu her yaşta ortaya çıkabilir. Yenidoğan döneminde uzamış sarılık ve kolestaz, çocukluk çağında açıklanamayan karaciğer enzim yüksekliği, erişkinde ise siroz ve hepatosellüler karsinom biçiminde görülür. Karaciğer hastalığı, tüm eksiklik taşıyanlarda gelişmez; ek genetik ve çevresel etkenler rol oynar. Bu grupta alkolden kaçınma ve viral hepatitlere karşı aşılama önerilir. Ender olarak deride pannikülit ve damar iltihabı görülebilir.

Tanı için kimlerin taranacağı belirlenmiştir: erken yaşta ya da sigara öyküsüyle orantısız biçimde gelişen tıkayıcı akciğer hastalığı, tedaviye dirençli astım, açıklanamayan karaciğer hastalığı, bronşektazi ve ailede eksiklik öyküsü bulunanlar. Bu tarama önerilerine karşın hastalığın büyük çoğunluğu tanı almamaktadır ve tanı gecikmesi yıllarla ölçülür. Ölçümün akut faz yanıtından etkilenebileceği unutulmamalıdır. Tedavide sigaranın bırakılması en belirleyici adımdır; akciğer tutulumu olan seçilmiş hastalarda damardan yerine koyma tedavisi uygulanır, karaciğer hastalığında ise bu tedavi yararsızdır. İleri evrede organ nakli seçenektir. Tanı konduğunda aile bireylerinin taranması ve genetik danışmanlık verilmesi gerekir.

Eş anlamlılar

• Alfa-1 antitripsin yetersizliği

İlgili terimler

• Alfa 1 antitripsin
• Amfizem
• Kronik obstrüktif akciğer hastalığı
• Karaciğer sirozu
• Genetik danışmanlık