Amantadin
Amantadin (İng. amantadine), Parkinson hastalığında ve bazı viral enfeksiyonlarda kullanılmış, dopaminerjik ve NMDA reseptör antagonisti etkileri bulunan ilaçtır.
Etimoloji
Kimyasal yapısındaki adamantan halkasından türetilmiş uluslararası ortak addır.
Klinik bağlam
İlacın birden çok etki düzeneği vardır: sinir uçlarından dopamin salınımını artırır, geri alımını engeller ve NMDA glutamat reseptörlerini bloke eder; ayrıca antikolinerjik etki gösterir.[1] Başlangıçta influenza A virüsüne karşı geliştirilmiştir; ancak dolaşan virüs suşlarında yaygın direnç geliştiğinden bu amaçla kullanımı artık önerilmemektedir. Bu değişiklik, antiviral direncin klinik uygulamayı nasıl değiştirdiğini gösteren öğretici bir örnektir.
Günümüzdeki asıl kullanım alanı hareket bozukluklarıdır. Parkinson hastalığında hafif belirtilerde tek başına, ileri evrede ise levodopaya bağlı gelişen istemsiz hareketlerin azaltılmasında kullanılır; NMDA reseptör blokajı bu etkiden sorumlu tutulur ve bu endikasyonda etkinliği gösterilmiş sınırlı sayıdaki ilaçtan biridir. Ayrıca ilaç kaynaklı parkinsonizmde ve multipl sklerozda görülen yorgunlukta kullanılmıştır. Kafa travması sonrası bilinç ve dikkat üzerindeki olası yararına ilişkin veriler bulunmaktadır.
Yan etkileri, etki düzenekleriyle uyumludur. Antikolinerjik etkilere bağlı ağız kuruluğu, görme bulanıklığı, kabızlık ve idrar yapamama görülür; dar açılı glokom ve prostat büyümesi bulunanlarda dikkat gerektirir. Merkezî etkilere bağlı huzursuzluk, uykusuzluk, konfüzyon ve görsel sanrılar özellikle yaşlılarda sıktır. Deride livedo retikülaris adı verilen ağsı mor renk değişikliği ve ayak bileklerinde ödem, ilaca özgü ve sık görülen bulgulardır; zararsızdır ancak nedeni bilinmediğinde gereksiz incelemelere yol açar.
Güvenlik açısından iki nokta önemlidir. İlaç böbrek yoluyla atılır; böbrek yetmezliğinde doz azaltılmalıdır, aksi halde toksisite ve deliryum gelişir ve bu, yaşlı hastalarda sık karşılaşılan bir sorundur. İkincisi, ilacın aniden kesilmemesidir; Parkinson hastalarında ani kesilme, ateş ve kas sertliğiyle giden akinetik krize yol açabilir. Bu nedenle hastaneye yatan hastalarda dopaminerjik tedavinin sürdürülmesi gerekir. Gebelikte kullanımı sakıncalıdır.
Eş anlamlılar
- Amantadin hidroklorür
İlgili terimler
Kaynaklar
- ↑ Brunton LL ve ark. (ed.), Goodman and Gilman's The Pharmacological Basis of Therapeutics, 14. baskı, 2023.