Akinezi

Akinezi (İng. akinesia; Yun. a- yok, kinesis hareket), istemli hareketin başlatılamaması ya da kendiliğinden hareketin kaybolmasıdır.

Etimoloji

Yunanca a- (yok) ve kinesis (hareket) sözcüklerinden türetilmiştir.

Klinik bağlam

Terim, hareket bozuklukları içinde belirli bir anlam taşır ve yakın kavramlardan ayrılmalıdır. Bradikinezi hareketin yavaşlamasını, hipokinezi genliğinin azalmasını, akinezi ise başlatılamamasını anlatır; üçü birlikte parkinsonizmin çekirdek bulgusunu oluşturur. Kaslarda güçsüzlük yoktur; bu, felçten ayıran temel özelliktir. Sorun, hareketi başlatan bazal ganglion devrelerinde dopaminerjik uyarının azalmasıdır.

Klinik olarak en sık Parkinson hastalığında görülür ve tanının vazgeçilmez ölçütüdür. Yüz ifadesinin azalması, göz kırpma sıklığının düşmesi, konuşmanın tekdüzeleşmesi, yazının küçülmesi, kollarda yürürken sallanmanın kaybolması ve yataktan dönmekte zorlanma günlük yaşamdaki yansımalarıdır. En belirgin biçimi, hastanın yürümeye başlarken ya da kapı eşiği gibi dar geçişlerde ayaklarının yere yapışması olarak yaşanan donma epizotlarıdır; bu durum düşmelerin başlıca nedenidir ve hastanın bağımsızlığını en çok kısıtlayan bulgudur.

İlaçla ortaya çıkan biçimi ayrı bir öneme sahiptir ve sık gözden kaçar. Antipsikotikler ile antiemetik olarak yaygın kullanılan metoklopramid ve prometazin, dopamin reseptörlerini bloke ederek parkinsonizm oluşturur; bu tablo iki taraflı ve simetriktir, oysa Parkinson hastalığı tipik olarak tek taraflı başlar. Bu ayrım klinik açıdan belirleyicidir, çünkü ilaç kesildiğinde bulgular geriler. Aynı biçimde, Parkinson hastalarında tedaviye ara verildiğinde ya da ilaç emilimi bozulduğunda ortaya çıkan akinetik kriz, ateş ve kas sertliğiyle giden acil bir tablodur; bu nedenle hastanede yatan Parkinson hastasının dopaminerjik tedavisi kesintiye uğratılmamalıdır.

Terim kardiyolojide farklı bir anlamda kullanılır ve karıştırılmamalıdır; ekokardiyografide kalp duvarının bir bölümünün kasılmaması akinezi olarak adlandırılır ve geçirilmiş kalp krizini ya da iskemiyi gösterir. Nörolojik anlamda ayırıcı tanıda katatoni, ağır depresyonda görülen psikomotor yavaşlama ve ilerleyici supranükleer felç gibi atipik parkinsonizm tabloları yer alır. Yaklaşım nedene yöneliktir; Parkinson hastalığında levodopa temel tedavidir, donma epizotlarında görsel ve işitsel ipuçlarının kullanıldığı fizyoterapi teknikleri etkilidir. İlaç kaynaklı tabloda sorumlu ilacın kesilmesi ya da değiştirilmesi gerekir.

Eş anlamlılar

• Hareketsizlik

İlgili terimler

• Parkinson hastalığı
• Bradikinezi
• Levodopa
• Akatizi
• Bazal ganglionlar