Amilaz
Amilaz (İng. amylase; Yun. amylon nişasta), nişastayı daha küçük şekerlere parçalayan sindirim enzimidir.
Etimoloji
Yunanca amylon (nişasta) sözcüğüne enzim eki getirilerek türetilmiştir.
Klinik bağlam
Enzim başlıca iki kaynaktan salgılanır: tükürük bezleri ve pankreas.[1] Sindirim ağızda başlar; tükürük amilazı nişastayı parçalamaya başlar, ancak asidik mide ortamında etkinliğini yitirir. Asıl parçalanma ince bağırsakta pankreas amilazıyla gerçekleşir. Kanda ölçülen değer, bu iki kaynağın toplamını yansıtır; bu, klinik yorumun temel güçlüğüdür ve yükseklik saptandığında kaynağın belirlenmesini gerektirir.
Akut pankreatit tanısında yaygın kullanılır; belirtilerin başlamasından saatler sonra yükselir ve üç ile beş gün içinde normale döner. Ancak duyarlılığı ve özgüllüğü sınırlıdır. Geç başvuran hastada değer normale dönmüş olabilir; hipertrigliseridemiye bağlı pankreatitte yalancı düşük ölçüm görülebilir; süregen pankreatitte ise doku kaybı nedeniyle yükselme olmayabilir. Bu nedenle lipaz ölçümü yeğlenir; daha uzun süre yüksek kalır ve pankreasa daha özgüldür. Yükseklik derecesinin hastalığın ağırlığıyla ilişkili olmadığı da bilinmelidir; bu, sık yapılan bir yorum hatasıdır.
Pankreas dışı nedenler geniş bir liste oluşturur ve ayırıcı tanıda göz önünde tutulmalıdır. Tükürük bezi hastalıkları, özellikle kabakulak ve tükürük taşı; ayrıca dış gebelik yırtılması, bağırsak tıkanıklığı ve delinmesi, safra yolları hastalıkları, böbrek yetmezliği, diyabetik ketoasidoz ve yeme bozuklukları yükselmeye yol açar. Bu nedenle tek başına yüksek bir değer pankreatit tanısı koydurmaz; klinik tablo ve görüntülemeyle birlikte değerlendirilmelidir.
Yorumlamada bilinmesi gereken özel bir durum makroamilazemidir; enzimin immünoglobulinlerle birleşerek büyük moleküller oluşturması sonucu böbrekten atılamaz ve kanda kalıcı olarak yüksek ölçülür. Bu kişilerde hastalık yoktur, idrar amilazı düşüktür ve amilaz-kreatinin klirens oranının hesaplanması ayrımı sağlar. Tanınmadığında yinelenen görüntülemeler ve gereksiz girişimler yapılır. Ayrıca pankreas yetmezliğinde dışkıda enzim eksikliği yağ emiliminin bozulmasına yol açar; bu tabloda tanı için dışkı elastaz ölçümü kullanılır ve tedavi enzim yerine koyma biçiminde yürütülür.
Eş anlamlılar
- Diyastaz
İlgili terimler
Kaynaklar
- ↑ Feldman M ve ark. (ed.), Sleisenger and Fordtran's Gastrointestinal and Liver Disease, 11. baskı, 2021.