Lipaz
Lipaz (İng. lipase; Yun. lipos yağ), yağları parçalayan sindirim enzimidir ve akut pankreatit tanısında kullanılan başlıca laboratuvar belirtecidir.
Etimoloji
Yunanca lipos (yağ) sözcüğüne enzim eki getirilerek türetilmiştir.
Klinik bağlam
Enzim başlıca pankreastan salgılanır; safra tuzlarıyla birlikte trigliseritleri yağ asitleri ve monogliseritlere parçalar.[1] Akut pankreatit tanısında, amilaza göre üstün kabul edilir ve bunun iki nedeni vardır: pankreasa daha özgüldür ve kanda daha uzun süre yüksek kalır. Bu ikinci özellik, geç başvuran hastalarda tanının konabilmesini sağlar; amilaz bu dönemde normale dönmüş olabilir.
Tanı ölçütü, değerin normalin üst sınırının üç katını aşmasıdır; bu eşik, özgüllüğü artırmak için belirlenmiştir. Buna karşın akut pankreatit tanısı yalnızca laboratuvara dayandırılmaz; sırta vuran tipik karın ağrısı, enzim yüksekliği ve görüntüleme bulgularından en az ikisinin bulunması gerekir. Bu nedenle ağrısı olmayan hastada rastlantısal enzim yüksekliği pankreatit tanısı koydurmaz.
En sık yapılan yorum hatası, yükseklik derecesinin hastalığın ağırlığıyla ilişkilendirilmesidir; böyle bir bağıntı yoktur ve enzim düzeyi prognozu göstermez. Bu nedenle izlemde enzimin yinelenen ölçümleri gereksizdir; ağırlık değerlendirmesi klinik ölçütler, organ yetmezliği bulguları ve görüntülemeyle yapılır. Bir başka tuzak, hipertrigliseridemiye bağlı pankreatitte enzim düzeylerinin yalancı biçimde düşük ölçülebilmesidir; bu durumda örneğin seyreltilerek yinelenmesi gerekir.
Pankreas dışı nedenler de bilinmelidir. Böbrek yetmezliği, bağırsak tıkanıklığı ve delinmesi, iskemi, safra yolları hastalıkları ve diyabetik ketoasidoz yüksekliğe yol açabilir. Bu nedenle sonuç klinik tabloyla birlikte değerlendirilmelidir. Bir başka klinik kullanım alanı, dışkıda enzim ölçümüyle pankreas dış salgı yetmezliğinin araştırılmasıdır; bu amaçla günümüzde dışkı elastaz ölçümü yeğlenir. Yetmezlik saptandığında yağ emilim bozukluğu ve yağda çözünen vitamin eksiklikleri gelişir; tedavi enzim yerine koymaya dayanır ve enzimlerin yemekle birlikte alınması etkinlik için zorunludur.
Eş anlamlılar
- Pankreas lipazı
İlgili terimler
Kaynaklar
- ↑ Feldman M ve ark. (ed.), Sleisenger and Fordtran's Gastrointestinal and Liver Disease, 11. baskı, 2021.