Amonyum
Amonyum (İng. ammonium), amonyağın protonlanmış biçimi olan ve azot metabolizmasının ara ürünü olarak vücutta yer alan iyondur.
Etimoloji
Amonyak sözcüğünden türetilmiştir; kökeni, maddenin ilk kez elde edildiği Mısır'daki Amon tapınağına dayandırılır.
Klinik bağlam
Azot içeren bileşiklerin yıkımı sonucu ortaya çıkan amonyak, sinir sistemi için toksiktir ve karaciğerde üre döngüsü yoluyla üreye çevrilerek zararsız hale getirilir.[1] Kaynakları, bağırsakta bakterilerin protein yıkımı ile böbrek ve kaslardaki metabolik süreçlerdir. Kandaki düzeyin yükselmesi, üretimin artmasına ya da karaciğerde temizlenmenin bozulmasına bağlıdır; bu ayrım, tanısal yaklaşımı belirler.
En sık klinik karşılığı hepatik ensefalopatidir. Karaciğer yetmezliğinde ve portosistemik şantlarda madde dolaşımda birikir; astrositlerde glutamin birikimine ve beyin ödemine yol açar. Klinik tablo uyku düzeninin bozulmasından başlayıp konfüzyon, kaba tremor ve komaya ilerler. Önemli bir uyarı, kan düzeyinin klinik ağırlıkla iyi bağıntı göstermemesidir; tanı klinik olarak konur ve düzeyin normal bulunması ensefalopatiyi dışlamaz, yüksek bulunması ise tek başına tanı koydurmaz. Bu nedenle rutin izlemde kullanılması önerilmez.
Yenidoğan ve süt çocuğunda yükseklik, üre döngüsü enzim eksikliklerini ve organik asidemileri düşündürmelidir. Bu bebeklerde tablo, doğumda sağlıklı görünen çocuğun beslenmeye başladıktan sonra kusma, uyku hali ve hızla ilerleyen bilinç bozukluğuyla kötüleşmesi biçimindedir; sepsis ile karışır. Açıklanamayan bu tabloda düzeyin ölçülmesi yaşam kurtarıcıdır, çünkü gecikme kalıcı beyin hasarına yol açar. Ayrıca valproik asit kullanımı, karaciğer işlevleri normal olduğu halde yükseklik yapabilir ve bu, sık gözden kaçan bir ilaç yan etkisidir.
Örnek alımı sonucu doğrudan etkiler; sıkma bandının uzun süre kalması, hastanın yumruk sıkması, örneğin bekletilmesi ve buzda taşınmaması yalancı yükseklik yaratır. Bu teknik ayrıntı bilinmediğinde gereksiz tedavi ve incelemeler yapılır. Tedavide laktuloz, bağırsak içeriğini asitleştirerek emilimi azaltır; emilmeyen antibiyotikler üretici bakterileri baskılar. Tetikleyici etkenlerin araştırılması esastır: enfeksiyon, sindirim sistemi kanaması, kabızlık, elektrolit bozuklukları ve yatıştırıcı ilaçlar başlıca nedenlerdir. Protein alımının kısıtlanması artık önerilmemektedir.
Eş anlamlılar
- Amonyak
İlgili terimler
Kaynaklar
- ↑ Feldman M ve ark. (ed.), Sleisenger and Fordtran's Gastrointestinal and Liver Disease, 11. baskı, 2021.