Antagonist

Antagonist (İng. antagonist; Yun. antagonistes karşı çıkan), bir reseptöre bağlanarak doğal ileticinin ya da agonistin etkisini engelleyen maddedir.

Etimoloji

Yunanca anti- (karşı) ve agonizesthai (mücadele etmek) sözcüklerinden türetilmiştir.

Klinik bağlam

Madde, reseptöre bağlanma gücüne sahiptir ancak yanıt oluşturma yeteneği yoktur; bu nedenle kendi başına bir etki yaratmaz, yalnızca reseptörü işgal ederek agonistin bağlanmasını engeller. Bu tanım, ilacın etkisinin ancak doğal iletici etkin olduğunda görülebileceği anlamına gelir; beta blokerin dinlenme halindeki kalp hızını az, egzersiz sırasındaki artışı ise belirgin biçimde azaltması bu ilkeyle açıklanır.

Yarışmalı ve yarışmasız biçimler ayrılır ve bu ayrımın klinik karşılığı vardır. Yarışmalı biçimde madde, agonistle aynı bağlanma bölgesi için yarışır; agonist dozu yeterince artırıldığında etki aşılabilir. Bu nedenle opioid doz aşımında kullanılan nalokson, çok yüksek opioid düzeylerinde yinelenen dozlar gerektirebilir; ayrıca naloksonun yarı ömrü birçok opioidden kısa olduğundan hasta uyandıktan sonra yeniden solunum baskısına girebilir ve bu, en tehlikeli klinik tuzaklardandır. Yarışmasız biçimde ise bağlanma geri dönüşsüzdür ve etki doz artırılarak aşılamaz.

Klinik uygulamada bu grup çok geniş bir kullanım alanına sahiptir. Beta blokerler, alfa blokerler, antihistaminikler, antipsikotikler, anjiyotensin reseptör blokerleri ve kas gevşeticiler bu kapsamdadır. Bazıları antidot olarak kullanılır: nalokson opioid, flumazenil benzodiazepin, atropin ise kolinerjik zehirlenmede etkilidir. Flumazenilin kullanımı dikkat gerektirir; benzodiazepine bağımlı ya da trisiklik antidepresan zehirlenmesi bulunan hastada nöbet eşiğini düşürerek dirençli nöbetlere yol açabilir.

Ters agonist kavramı ayrı tutulmalıdır; bu maddeler reseptörün kendiliğinden var olan temel etkinliğini baskılar ve yalnızca engelleyen antagonistten bu yönüyle ayrılır. Ayrıca fizyolojik antagonizma, iki maddenin farklı reseptörler üzerinden karşıt etki göstermesidir; anafilakside adrenalinin histamin etkilerini karşılaması buna örnektir ve bu nedenle antihistaminik yerine adrenalin yaşam kurtarıcıdır. Uzun süreli antagonist kullanımı reseptör sayısının artmasına yol açar; ilacın ani kesilmesiyle görülen geri tepme tabloları bu düzenekle açıklanır.

Eş anlamlılar

• Bloker
• Engelleyici

İlgili terimler

• Agonist
• Reseptör
• Beta bloker
• Antidot
• Naltrekson