Aort anevrizması

Aort anevrizması (İng. aortic aneurysm), aort duvarının kalıcı ve anormal biçimde genişlemesidir. Yırtılması yüksek ölüm oranı taşıyan bir acildir.

Etimoloji

Yunanca genişleme anlamındaki aneurysma sözcüğünden gelir.

Klinik bağlam

Anevrizma, damar çapının normal değerinin belirli bir oranın üzerinde artmasıyla tanımlanır. Yerleşimine göre torasik ve abdominal biçimleri vardır; abdominal yerleşim daha sıktır ve çoğunlukla böbrek arterlerinin altında bulunur. Duvarın tüm katmanlarını içermesi gerçek anevrizmayı, yalnızca dış katmanların sınırladığı genişleme ise yalancı anevrizmayı tanımlar.

Oluşumda damar duvarındaki elastin ve kollajen yapısının bozulması, kronik iltihap ve proteolitik etkinlik rol oynar. Risk etkenleri arasında ileri yaş, erkek cinsiyet, sigara, hipertansiyon, ateroskleroz ve aile öyküsü bulunur. Sigara, hem gelişme hem büyüme hızı açısından en güçlü değiştirilebilir etkendir. Torasik yerleşimde ise bağ dokusu hastalıkları — Marfan sendromu, Loeys-Dietz sendromu, vasküler Ehlers-Danlos sendromu — ve iki yapraklı aort kapağı öne çıkar; bu hastalarda genişleme daha genç yaşta ve daha hızlı gelişir.

Klinik seyir sinsidir; anevrizmaların büyük bölümü belirtisizdir ve başka nedenle yapılan görüntülemede rastlantısal saptanır. Belirti verdiğinde karın, sırt ya da yan ağrısı; torasik yerleşimde göğüs ağrısı, ses kısıklığı, yutma güçlüğü ve öksürük görülebilir. Yeni ortaya çıkan ya da şiddetlenen ağrı, hızlı büyüme ya da yaklaşan yırtılma açısından uyarıcıdır.

Yırtılma tablosu klasik olarak ani karın-sırt ağrısı, hipotansiyon ve karında zonklayan kitle üçlüsüyle tanımlanır; ancak bu üçlü olguların yalnızca bir bölümünde tamdır. En tehlikeli hata, tablonun böbrek taşı, divertikülit ya da bel ağrısı olarak değerlendirilmesidir. Bu nedenle ileri yaşta, açıklanamayan karın-sırt ağrısı ve hipotansiyonla gelen hastada yatak başı ultrason yapılması, tanı gecikmesini önleyen en pratik önlemdir. Kararsız hastada tanı doğrulandığında hasta gecikmeden ameliyathaneye alınmalıdır.

Tanıda ultrasonografi tarama ve izlem için uygundur; bilgisayarlı tomografi anjiyografi, ayrıntılı anatomiyi ve girişim planlamasını sağlar.

İzlem ve tedavi kararı çapa, büyüme hızına, belirtilere ve altta yatan hastalığa göre verilir. Belirlenen eşiğin altındaki anevrizmalar düzenli aralıklarla görüntülenir; bu dönemde sigaranın bırakılması, kan basıncı denetimi ve kardiyovasküler risk yönetimi uygulanır. Eşiğin aşılması, hızlı büyüme ya da belirti gelişmesi durumunda onarım planlanır. Bağ dokusu hastalıklarında ve iki yapraklı kapak varlığında eşikler daha düşük tutulur.

Onarımda iki seçenek vardır: endovasküler stent-greft yerleştirilmesi ve açık cerrahi onarım. Endovasküler yöntem erken dönem ölüm oranı ve iyileşme süresi açısından üstündür; ancak yaşam boyu görüntüleme izlemi gerektirir ve endoleak, greft göçü ile yeniden girişim riski taşır. Açık cerrahi daha dayanıklıdır ancak erken dönem riski yüksektir. Karar, anatomi, yaş, eşlik eden hastalıklar ve hasta tercihine göre verilir.

Perioperatif dönemde miyokard iskemisi, böbrek hasarı, mezenter iskemisi ve torasik onarımlarda omurilik iskemisi başlıca risklerdir. Omurilik korunması için beyin omurilik sıvısı drenajı ve perfüzyon basıncının korunması gibi önlemler uygulanır; ameliyat sonrası gelişen bacak güçsüzlüğü acil değerlendirme gerektirir.

Riskli gruplarda ultrasonla tarama, yırtılmaya bağlı ölümleri azaltır; sigara öyküsü olan ileri yaştaki erkekler başlıca hedef gruptur.

Eş anlamlılar

• Aort genişlemesi

İlgili terimler

• Aort diseksiyonu
• Ateroskleroz
• Hipertansiyon
• Anjiyografi
• Hipovolemik şok