Baş dönmesi
Baş dönmesi (İng. dizziness), denge duyusundaki bozulmayı tanımlayan geniş kapsamlı yakınmadır.
Etimoloji
Türkçe baş ve dönmek sözcüklerinin birleşimidir.
Klinik bağlam
Yakınmanın niteliğinin belirlenmesi, tanının ilk adımıdır. Dört grup ayrılır: dönme hissi olan vertigo, bayılacak gibi olma, dengesizlik ve belirsiz sersemlik.[1]
Ancak hastaların tanımları güvenilir değildir ve zaman içinde değişir. Bu nedenle günümüzde yaklaşım, yakınmanın niteliğinden çok zamansal örüntüye ve tetikleyicilere dayandırılmıştır.
Bu yeni çerçevede üç sendrom tanımlanır: tetiklenen epizodik, kendiliğinden epizodik ve akut sürekli baş dönmesi.
Tetiklenen epizodik grupta, baş hareketiyle ortaya çıkan ve saniyeler süren dönme görülür; benign paroksismal pozisyonel vertigo tipik örnektir. Tanı ve tedavi, yatak başı manevralarla yapılır.
Kendiliğinden epizodik grupta Menière hastalığı ve vestibüler migren yer alır; ataklar dakikalar-saatler sürer.
Akut sürekli grupta ise günlerce süren dönme, bulantı ve dengesizlik bulunur. Buradaki asıl görev, iyi huylu vestibüler nörit ile beyin sapı ya da beyincik inmesini ayırt etmektir.
Bu ayrım, alanın en kritik konusudur. İnmelerin önemli bir bölümü izole baş dönmesiyle ortaya çıkar ve odaksal bulgu bulunmayabilir.
Bu nedenle yatak başı muayene protokolü geliştirilmiştir. Baş savurma testi, nistagmus özellikleri ve göz sapması birlikte değerlendirilir.
Baş savurma testinin normal olması, akut sürekli baş dönmesinde merkezî nedeni düşündürür; bu, sezgiye aykırı ancak kritik bir bulgudur.
Yön değiştiren nistagmus, dikey nistagmus ve göz sapmasının bulunması da merkezî nedeni gösterir.
Bu muayene, erken dönemde görüntülemeden daha duyarlıdır; bilgisayarlı tomografi arka çukur inmelerini büyük ölçüde gözden kaçırır. Bu sınırlılığın bilinmemesi, tanı gecikmesinin başlıca nedenidir.
Beyincik inmesinde, ödemin ilerlemesi beyin sapı basısına yol açabilir; bu nedenle izlem gereklidir.
Diğer nedenler arasında ortostatik hipotansiyon, ilaç yan etkileri, anemi, hipoglisemi, ritim bozuklukları, anksiyete ve çoklu duyusal bozukluk bulunur.
İlaçlar sık ve gözden kaçan bir nedendir; antihipertansifler, sedatifler, antiepileptikler ve aminoglikozitler sorumludur.
Yaşlılarda baş dönmesi çoğu kez tek bir nedene bağlı değildir; görme, işitme, denge ve kas gücündeki azalmaların toplamıdır ve düşme riskini artırır.
Vestibüler baskılayıcı ilaçların uzun süreli kullanımı, merkezî uyum sürecini engeller ve iyileşmeyi geciktirir; bu nedenle kısa süreli kullanılmalıdır.
Vestibüler rehabilitasyon, birçok hastada en etkili tedavidir.
Eş anlamlılar
- Vertigo
- Sersemlik
İlgili terimler
Kaynaklar
- ↑ Ropper AH ve ark., Adams and Victor's Principles of Neurology, 12. baskı, 2023.