Akut böbrek hasarı
Akut böbrek hasarı (İng. acute kidney injury, AKI), böbrek işlevinin saatler ile günler içinde ani bozulması sonucu serum kreatininin yükselmesi ve/veya idrar çıkışının azalmasıyla tanımlanan klinik sendromdur; hafif işlev kaybından diyaliz gerektiren yetmezliğe uzanan bir spektrumu kapsar.
Etimoloji
Latince acutus "keskin, sivri" (ani başlangıcı ifade eder) ile Türkçe "böbrek" (eski Türkçe bögür "böğür" ile ilişkili) ve "hasar" (Ar. ḫasār "zarar, kayıp") sözcüklerinden oluşur; geri dönüşümlü ve erken evreleri de kapsamak amacıyla eski "akut böbrek yetmezliği" teriminin yerini almıştır.
Klinik bağlam
Güncel KDIGO tanımına göre tanı, serum kreatininin 48 saat içinde ≥0,3 mg/dL yükselmesi, 7 gün içinde bilinen ya da varsayılan bazal değerin ≥1,5 katına çıkması veya idrar çıkışının 6 saatten uzun süre <0,5 mL/kg/sa olmasıyla konur; ağırlık, kreatinin artışının katına ve oligürinin süresine göre üç evrede derecelendirilir.[1] Nedenler klasik olarak üç grupta ele alınır: prerenal (hipovolemi, kalp yetmezliği, kardiyojenik ve distribütif şok, karaciğer sirozu; perfüzyonun azalması), intrinsik renal (akut tübüler hasar — iskemi, sepsis, nefrotoksinler, kontrast madde, rabdomiyoliz —, akut interstisyel nefrit, glomerülonefritler, trombotik mikroanjiyopati) ve postrenal (üriner obstrüksiyon: prostat büyümesi, taş, tümör, nörojen mesane). Yoğun bakımda en sık mekanizma sepsis ilişkili akut böbrek hasarıdır ve çoklu organ yetmezliğinin bileşeni olarak mortaliteyi belirgin artırır.[2] Değerlendirmede öykü ve ilaç sorgulaması (ACE inhibitörleri, NSAİİ'ler, aminoglikozitler, kontrast), idrar analizi ve mikroskopisi (granüler silendirler akut tübüler hasarı, dismorfik eritrositler ve eritrosit silendirleri glomerülonefriti düşündürür), idrar sodyumu ve fraksiyone sodyum ekskresyonu ile obstrüksiyonu dışlamak için üriner ultrasonografi temel basamaklardır. Komplikasyonlar hipervolemi, hiperkalemi, metabolik asidoz, hiperfosfatemi ve üremik belirtilerdir; yönetim hemodinamik optimizasyon, nefrotoksinlerden kaçınma, ilaç dozlarının ayarlanması ve komplikasyonların tedavisine dayanır; dirençli hipervolemi, tedaviye yanıtsız hiperkalemi ve asidoz, üremik perikardit ve ensefalopati renal replasman tedavisinin kabul gören endikasyonlarıdır ve kritik hastada başlama zamanlaması büyük çalışmalarda erken-geç stratejiler arasında sağkalım farkı göstermemiştir.[3] Akut böbrek hasarı geçici bir olay değildir; atağı atlatan hastalarda kronik böbrek hastalığı, tekrarlayan hasar ve kardiyovasküler olay riski artar ve taburculuk sonrası böbrek işlevinin izlemi önerilir.
Eş anlamlılar
- ABH
- Akut böbrek yetmezliği (eski adlandırma)
- AKI (İngilizce kısaltma)
İlgili terimler
Kaynaklar
- ↑ Kidney Disease: Improving Global Outcomes (KDIGO) Acute Kidney Injury Work Group, KDIGO Clinical Practice Guideline for Acute Kidney Injury, Kidney International Supplements, 2012.
- ↑ Loscalzo J, Fauci AS, Kasper DL ve ark. (ed.), Harrison's Principles of Internal Medicine, 21. baskı, McGraw Hill, 2022.
- ↑ STARRT-AKI Investigators, Timing of Initiation of Renal-Replacement Therapy in Acute Kidney Injury, New England Journal of Medicine, 2020.