Damak

Damak (İng. palate; Lat. palatum), ağız boşluğunun tavanını oluşturan ve onu burun boşluğundan ayıran yapıdır.

Etimoloji

Türkçe kökenli bir sözcüktür; tıp dilinde Latince palatum kullanılır.

Klinik bağlam

İki bölümden oluşur: önde kemik temelli sert damak, arkada kas ve bağ dokusundan oluşan yumuşak damak. Sert damak, çiğneme sırasında dilin karşı bastığı sabit yüzeydir ve mukozası keratinleşmiştir. Yumuşak damak ise hareketlidir; yutma ve konuşma sırasında yukarı kalkarak burun boşluğunu kapatır. Bu kapanmanın yetersizliği, sıvıların burundan gelmesine ve konuşmanın genizden çıkmasına yol açar; velofaringeal yetmezlik olarak adlandırılan bu tablo, damak yarığı ameliyatları sonrasında ve nörolojik hastalıklarda görülür.

Damak yarığı, en sık doğumsal yüz anomalilerindendir ve embriyonik dönemde damak çıkıntılarının birleşememesinden kaynaklanır. Dudak yarığıyla birlikte ya da tek başına bulunabilir. En kritik erken sorun beslenmedir; bebek emme sırasında yeterli negatif basınç oluşturamaz ve özel biberonlarla beslenme gerekir. Ayrıca orta kulak havalanmasını sağlayan kasların yapışma yerleri bozulduğundan yineleyen orta kulak sıvısı ve işitme kaybı kural olarak görülür; bu nedenle işitme izlemi bakımın ayrılmaz parçasıdır. Konuşma gelişimi, cerrahi onarımın zamanlamasına bağlıdır.

Damak muayenesi, klinik değerlendirmenin sık atlanan ancak bilgi verici bir adımıdır. Damakta peteşiler streptokok enfeksiyonunu, kabarcık ve ülserler viral enfeksiyonları düşündürür. Ağır bağışıklık baskılanmasında sert damakta siyah nekrotik alan görülmesi, mukormikoz gibi invaziv mantar enfeksiyonunun uyarıcı bulgusudur ve acil değerlendirme gerektirir. Kaposi sarkomu ve lenfoma da bu bölgede yerleşebilir. Sert damakta yavaş büyüyen ağrısız kitle, tükürük bezi tümörlerini akla getirmelidir.

Orta hatta bulunan kemik çıkıntı olan torus palatinus, iyi huylu bir yapısal varyasyondur ve tedavi gerektirmez; ancak protez yapımını güçleştirdiğinde çıkarılır. Ayrıca yumuşak damağın gevşekliği ve uzunluğu, horlama ve obstrüktif uyku apnesi ile ilişkilidir; muayenede damak ve dil kökünün değerlendirilmesi, hem uyku bozukluklarında hem zor hava yolunun öngörülmesinde kullanılır. Bu değerlendirme, anestezi öncesi standart uygulamanın parçasıdır.

Eş anlamlılar

• Palatum

İlgili terimler

• Ağız
• Damak yarığı
• Yutak
• Uyku apnesi
• Ağız mukozası