Denge
Denge (İng. balance), vücudun uzaydaki konumunu koruma ve dengede tutma yetisidir.
Etimoloji
Türkçe kökenlidir; Latince karşılığı aequilibriumdur.
Klinik bağlam
Denge, üç duyusal sistemin bilgisinin beyinde birleştirilmesiyle sağlanır.[1]
Bu sistemler görme, iç kulaktaki denge organı ve propriyosepsiyondur.
Bu bilgi, beyincik ve beyin sapında işlenir; kas yanıtlarıyla düzeltme yapılır.
Üç sistemden birinin kaybı, diğerlerinin telafisiyle karşılanabilir.
Ancak iki sistemin birlikte bozulması, dengesizliğe yol açar; bu ilke klinik açıdan belirleyicidir.
Bu nedenle yaşlıda görme azalması ile duyu kaybının birlikte bulunması, düşmelerin en sık nedenidir.
Karanlıkta yürüme güçlüğü, görsel telafinin ortadan kalkmasıyla açıklanır ve derin duyu kaybını düşündürür.
Bu ayrıntı, öyküde özellikle sorgulanmalıdır.
Değerlendirmede Romberg testi kullanılır; hasta gözlerini kapattığında dengesizleşiyorsa duyusal ataksi düşünülür.
Gözler açıkken de dengesizlik varsa, sorun beyincik kaynaklıdır.
Bu ayrım, muayenenin en değerli bilgisidir ve tanısal yolu belirler.
Baş dönmesi ile dengesizliğin ayırt edilmesi de kritiktir.
Dönme hissi, iç kulak ya da vestibüler yolakları düşündürür.
Buna karşın dönme olmadan yalnızca dengesizlik, nörolojik ya da duyusal nedenlere işaret eder.
Bu ayrımın yapılmaması, yanlış tanı ve gereksiz ilaç kullanımına yol açar.
Nitekim vestibüler baskılayıcı ilaçların uzun süreli kullanımı, merkezi telafiyi geciktirir.
Bu ilaçların ancak akut dönemde ve kısa süre kullanılması gerekir.
Yaşlıda denge bozukluğu tek bir nedene bağlanamaz; çok etkenlidir.
Kas gücü azalması, eklem hastalıkları, ilaçlar, görme sorunları ve bilişsel gerileme birlikte rol oynar.
Bu nedenle değerlendirme, tek bir sistemle sınırlı kalmamalıdır.
İlaç gözden geçirmesi, en verimli girişimlerden biridir; sakinleştiriciler ve tansiyon ilaçları öne çıkar.
Ayağa kalkarken tansiyon düşmesi, sık ve kolayca saptanabilen bir nedendir.
Denge eğitimi ve güçlendirme egzersizleri, düşmeleri azalttığı kanıtlanmış girişimlerdir.
D vitamini desteğinin genel yararı sınırlıdır; eksikliği olanlarda önerilir.
Çevre düzenlemesi, aydınlatma ve uygun ayakkabı seçimi bakımın parçasıdır.
Rehabilitasyonda vestibüler egzersizler, telafiyi hızlandırır ve etkilidir.
Eş anlamlılar
- Balans
İlgili terimler
Kaynaklar
- ↑ Ropper AH ve ark., Adams and Victor's Principles of Neurology, 12. baskı, 2023.