Propriyosepsiyon
Propriyosepsiyon (İng. proprioception; Lat. proprius kendine ait, capere almak), vücudun uzaydaki konumunu ve hareketini algılama duyusudur.
Etimoloji
Latince proprius (kendine ait) ve receptio (alma) sözcüklerinden türetilmiştir.
Klinik bağlam
Duyu, kas iğcikleri, Golgi tendon organları ve eklem almaçlarından gelen bilgilere dayanır.[1]
Kas iğcikleri kas uzunluğunu, tendon organları ise kas gerilimini bildirir; bu iki bilgi birlikte hareketin denetimini sağlar.
Bilgi, omurilikte arka kordonlar boyunca yukarı taşınır; bu yol, dokunma ve titreşim duyusunu da iletir.
Bu ortak yol, klinik muayenede titreşim ve konum duyusunun birlikte değerlendirilmesini açıklar.
Duyu, denge ve hareket denetiminde üç kaynaktan biridir; diğerleri görme ve iç kulak denge sistemidir.
Bu üçlü, klinik muayenenin en bilinen testlerinden birinin temelini oluşturur.
Romberg testinde hasta gözlerini kapattığında dengesizleşiyorsa, sorun bu duyudadır; görme, eksikliği telafi etmektedir.
Gözler açıkken de denge bozuksa, sorun beyincik kaynaklıdır; bu ayrım son derece değerlidir.
Bu nedenle test, beyincik hastalığını göstermek için değil, duyu kaybını ortaya çıkarmak için kullanılır; yaygın bir yanlış yorumdur.
Kaybın en sık nedenlerinden biri B12 vitamini eksikliğidir; omuriliğin arka ve yan kordonlarını birlikte etkiler.
Bu tabloda konum duyusu kaybı, güçsüzlük ve refleks değişiklikleri bir arada bulunur.
Diğer nedenler arasında diyabetik nöropati, geç dönem frengi, multipl skleroz ve bazı ilaçlar bulunur.
Duyu kaybının en görünür sonucu, duyusal ataksidir; hasta bacaklarını yere vurarak ve gözleriyle denetleyerek yürür.
Karanlıkta yürüme güçlüğü tipiktir; bu ayrıntı öyküde sorgulanmalıdır.
Yaşlıda duyu keskinliğinin azalması, düşmelerin önemli bir nedenidir; görme kaybı eklendiğinde risk katlanır.
Bu birliktelik, yaşlı hastanın gece düşmelerini açıklar ve çevre düzenlemesini gerektirir.
Eklem yaralanmaları da bu duyuyu bozar; bilek burkulmasından sonra almaçların hasar görmesi, yineleyen burkulmalara yol açar.
Bu nedenle rehabilitasyonda denge ve propriyosepsiyon eğitimi yer alır; yalnızca kas güçlendirme yeterli değildir.
Bu yaklaşım, spor yaralanmalarının önlenmesinde etkilidir.
Anestezi ve sinir bloklarından sonra bu duyunun geçici kaybı, hastanın uzvunu denetleyememesine yol açar; düşme riski nedeniyle uyarı yapılmalıdır.
Uzuv kaybı sonrası hayalet uzuv algısı, bu duyusal haritaların merkezde sürmesiyle ilişkilendirilir.
Muayenede parmak eklemi yukarı ya da aşağı hareket ettirilerek, hastanın gözleri kapalıyken yönü bildirmesi istenir.
Eş anlamlılar
- Derin duyu
- Konum duyusu
İlgili terimler
Kaynaklar
- ↑ Hall JE, Hall ME, Guyton and Hall Textbook of Medical Physiology, 14. baskı, 2021.