Vertigo

Vertigo (İng. vertigo; Lat. vertere, döndürmek), kişinin kendisinin ya da çevresinin döndüğü yönünde yanlış hareket algısıdır.

Etimoloji

Latince döndürmek anlamındaki vertere eyleminden gelir.

Klinik bağlam

Değerlendirmenin ilk adımı, yakınmanın gerçekten vertigo olup olmadığının belirlenmesidir. Hastalar "baş dönmesi" sözcüğüyle presenkop, dengesizlik ve belirsiz sersemlik hissini de anlatabilir. Ancak güncel yaklaşım, tanının yakınmanın niteliğinden çok zamansal örüntüsüne dayandırılmasını önerir; çünkü hastaların tanımları tutarsızdır ve yanıltıcı olabilir.

Bu nedenle üç sendrom tanımlanır. Akut ve sürekli vestibüler sendromda belirtiler günlerce sürer; vestibüler nörit ve inme ayırt edilmelidir. Epizodik vestibüler sendromda ataklar dakikalar-saatler sürer; benign paroksismal pozisyonel vertigo, Ménière hastalığı, vestibüler migren ve geçici iskemik atak düşünülür. Kronik vestibüler sendromda ise haftalar-aylar süren dengesizlik bulunur.

En kritik klinik görev, akut ve sürekli tabloda merkezî nedenin dışlanmasıdır. Bu amaçla uygulanan üçlü muayene — baş savurma testi, nistagmusun yönü ve dikey göz kayması değerlendirmesi — deneyimli ellerde erken bilgisayarlı tomografiden daha duyarlıdır. Erken tomografinin arka çukur iskemisini büyük ölçüde kaçırdığının bilinmemesi, bu alandaki en tehlikeli yanılgıdır.

Merkezî nedeni düşündüren bulgular şunlardır: yön değiştiren ya da saf dikey nistagmus, sabitlemeyle baskılanmayan nistagmus, normal baş savurma testi, dikey göz kayması, çift görme, konuşma bozukluğu, yutma güçlüğü, ataksi ve yardımsız ayakta duramama. Yalnız başına ayakta duramama, çevresel nedende beklenmez ve güçlü bir uyarıdır.

Benign paroksismal pozisyonel vertigo, en sık nedendir. Baş konumu değiştiğinde ortaya çıkan, saniyeler süren ataklarla seyreder; yataktan kalkma, yatağa uzanma ve başı yukarı kaldırma tipik tetikleyicilerdir. Tanı Dix-Hallpike manevrasıyla konur ve tedavi ilaç değil, repozisyon manevralarıdır. Bu hastalara vestibüler baskılayıcı ilaç verilmesi ve manevra uygulanmaması, sık yapılan ve iyileşmeyi geciktiren bir hatadır.

Vestibüler nöritte tek yönlü, sabit nistagmus ve şiddetli baş dönmesi bulunur; işitme etkilenmez. Labirentitte işitme kaybı eşlik eder. Ménière hastalığında ataklar saatler sürer; kulakta dolgunluk, çınlama ve dalgalanan işitme kaybı görülür. Vestibüler migren, sıklıkla gözden kaçan bir nedendir; migren öyküsü, ışık-ses duyarlılığı ve baş ağrısıyla ilişki sorgulanmalıdır.

İlaçlar önemli bir nedendir: aminoglikozidler vestibüler toksisite yapar; sedatifler, antiepileptikler ve antihipertansifler dengesizliğe yol açar. Yaşlıda polifarmasi ve ortostatik hipotansiyon, sık ve düzeltilebilir nedenlerdir.

Tedavide vestibüler baskılayıcı ilaçlar — antihistaminikler, antikolinerjikler, benzodiazepinler — akut ve şiddetli dönemde belirtiyi hafifletir; ancak merkezî uyumu geciktirdiğinden birkaç günle sınırlandırılmalıdır. Uzun süreli kullanım, iyileşmeyi engelleyen yaygın bir hatadır. Asıl tedavi vestibüler rehabilitasyondur; denge eğitimi ve alışma egzersizleri işlevselliği belirgin biçimde iyileştirir.

Yaşlı hastalarda vertigo ve dengesizlik, düşme ve kırık riskini artırır; bu nedenle değerlendirmenin bir parçası olarak düşme riski ve ev güvenliği ele alınmalıdır.

Eş anlamlılar

• Baş dönmesi

İlgili terimler

• Vestibüler sistem
• Nistagmus
• İskemik inme
• Ototoksisite
• Düşme