Dudak
Dudak (İng. lip; Lat. labium), ağız açıklığını çevreleyen, deri ile mukoza arasında geçiş oluşturan kaslı yapıdır.
Etimoloji
Türkçe kökenli bir sözcüktür; tıp dilinde Latince labium ve buna bağlı labial sıfatı kullanılır.
Klinik bağlam
Yapının iskeletini orbikülaris oris kası oluşturur; kasılması ağzın kapanmasını, büzülmesini ve konuşma seslerinin oluşumunu sağlar.[1] Kas, yüz siniri tarafından uyarılır; bu sinirin felcinde dudak köşesi düşer, hasta ıslık çalamaz ve yemek ağzından akar. Dudak sınırı adı verilen keskin çizgi, deri ile kırmızı bölge arasındaki geçiştir; bu çizginin cerrahi onarımda milimetrik olarak hizalanması, sonucu belirleyen ayrıntıdır. Bölge yoğun biçimde damarlandığından yaralanmalarda kanama fazladır ancak iyileşme hızlıdır.
Kırmızı bölge, ter bezi ve koruyucu boynuzsu tabakadan yoksundur; bu nedenle kuruluğa, çatlamaya ve güneş hasarına açıktır. Alt dudak, güneş ışınlarını daha dik açıyla aldığından aktinik hasar burada yoğunlaşır. Kalıcı kuruluk, pullanma ve dudak sınırının silinmesiyle giden aktinik keilit, kanser öncüsü kabul edilir ve deri lezyonlarına göre dönüşme riski daha yüksektir; bu nedenle inatçı dudak kuruluğu hafife alınmamalıdır. Dudak kanserlerinin büyük çoğunluğu alt dudakta gelişir ve güneş maruziyeti ile sigara başlıca risk etkenleridir.
Bölgeyi ilgilendiren sık tablolar bellidir. Uçuk, herpes virüsünün yeniden etkinleşmesiyle dudak kenarında kabarcıklar oluşturur; öncü yanma döneminde başlanan tedavi en etkilidir. Ağız köşelerindeki çatlaklar demir, B grubu vitamin eksikliklerini, mantar enfeksiyonunu ya da uygun olmayan protez nedeniyle dikey boyut kaybını düşündürmelidir. Ani gelişen dudak şişliği anjiyoödemi gösterir; anjiyotensin dönüştürücü enzim engelleyicileri bu tablonun sık nedenidir, hava yolu tehdidi nedeniyle acil değerlendirme gerektirir.
Dudak yarığı, en sık doğumsal yüz anomalilerindendir ve beslenme, konuşma ile diş gelişimini etkiler; çok disiplinli izlem gerektirir. Ayrıca dudak mukozasında görülen pigment lekelerinin sindirim sistemi polipleriyle birlikte bulunması, kalıtsal bir sendromu düşündürmelidir. Muayenede dudakların ve ağız köşelerinin değerlendirilmesi, hem yerel hem sistemik bulguları ortaya koyduğu için ihmal edilmemelidir.
Eş anlamlılar
- Labium
İlgili terimler
Kaynaklar
- ↑ Standring S (ed.), Gray's Anatomy, 42. baskı, 2021.