Epidermis

Epidermis (İng. epidermis; Yun. epi üzerinde, derma deri), derinin en dış tabakasını oluşturan çok katlı yassı epiteldir.

Etimoloji

Yunanca epi (üzerinde) ve derma (deri) sözcüklerinden türetilmiştir.

Klinik bağlam

Tabaka damarsızdır; beslenmesini altındaki dermisten yayılma yoluyla sağlar. Taban tabakasında bölünen keratinositler yukarı doğru ilerlerken keratinle dolar, çekirdeklerini yitirir ve en dışta ölü hücrelerden oluşan boynuzsu tabakayı oluşturur. Bu yenilenme döngüsü yaklaşık dört haftada tamamlanır; sedef hastalığında süre birkaç güne indiğinden hücreler olgunlaşamadan yüzeye ulaşır ve tipik kalın pullanma ortaya çıkar. Bu düzenek, hastalığın görünümünü ve tedavide hücre çoğalmasının hedeflenmesini açıklar.

Tabakanın en önemli işlevi engel oluşturmasıdır; su kaybını önler, mikroorganizmaların ve zararlı maddelerin girişini engeller. Bu engel, boynuzsu tabakadaki hücreler ile aralarındaki lipit tabakasının tuğla ve harç düzenine benzetilir. Atopik dermatitte bu yapıyı oluşturan proteinlerdeki kusur nedeniyle engel bozulur; su kaybı artar, alerjenler kolayca içeri girer ve iltihabi yanıt başlar. Bu nedenle bu hastalıkta nemlendirici kullanımı bir konfor önlemi değil, engeli onaran temel tedavidir.

Tabakada keratinositler dışında üç hücre daha bulunur ve her biri klinik önem taşır. Melanositler pigment üreterek DNA'yı ışın hasarından korur; kötü huylu dönüşümleri melanom oluşturur. Langerhans hücreleri bağışıklık gözetimi yapar ve kontakt dermatitin gelişiminde rol oynar. Merkel hücreleri dokunma duyusuyla ilişkilidir. Ayrıca dermisle birleşme bölgesindeki yapışma yapıları, büllöz hastalıkların anlaşılmasında merkezî öneme sahiptir; pemfiguste hücreler arası bağlantılar, pemfigoidde ise taban zarı hedef alınır ve bu ayrım kabarcığın yüzeyel ya da derin oluşunu belirler.

Klinik uygulamada tabakanın kalınlığı ve bütünlüğü belirleyicidir. Avuç içi ve ayak tabanında kalın olması, buralarda ilaç emiliminin düşük olmasına yol açar; göz kapağı ve kıvrım bölgelerinde ise ince olduğundan güçlü kortikosteroidler kolayca yan etki oluşturur. Bu nedenle yerel ilaç seçimi bölgeye göre yapılır. Yalnızca bu tabakayı ilgilendiren yüzeyel yaralar iz bırakmadan iyileşir; hasar dermise ulaştığında ise iz kalır. Bu ayrım, yanık derinliğinin değerlendirilmesinin temelidir.

Eş anlamlılar

• Üst deri

İlgili terimler

• Dermis
• Keratinosit
• Melanin
• Yanık
• Atopik dermatit