Farkındalık
Farkındalık (İng. awareness), anestezi sırasında hastanın bilinçli olması ve olayları anımsamasıdır.
Etimoloji
Türkçe farkında olmak ifadesinden türetilmiştir.
Klinik bağlam
Genel anestezi sırasında beklenmeyen bilinçlilik, seyrek ancak ağır sonuçlar doğuran bir komplikasyondur.[1]
Asıl sorun, nöromüsküler blokör kullanımıyla birleştiğinde ortaya çıkar. Hasta bilinçlidir ancak hareket edemez, konuşamaz ve durumunu bildiremez.
Bu birliktelik, en travmatik biçimi oluşturur; hastalar ağrı, panik ve çaresizlik hissettiklerini bildirmişlerdir.
Sonuçları arasında travma sonrası stres bozukluğu, kaygı, uyku bozuklukları ve sonraki girişimlerden kaçınma bulunur.
Risk etkenleri tanımlanmıştır. Hasta kaynaklı etkenler arasında önceki farkındalık öyküsü, opioid ve sedatiflere kronik maruziyet, obezite ve güç havayolu bulunur.
Girişim kaynaklı riskler ise kalp cerrahisi, acil sezaryen, travma cerrahisi ve hemodinamik kararsızlık nedeniyle anestezik dozunun düşük tutulmasıdır.
Bu durumlarda anestezi derinliği bilinçli olarak sınırlandırılır; bu, riski artıran bir ödünleşmedir.
Bir diğer önemli neden, cihaz ve uygulama sorunlarıdır: buharlaştırıcının boş kalması, damar yolunun infiltre olması ve ilaç hatası.
Klinik bulgular güvenilir değildir. Kan basıncı ve kalp hızı yükselmesi, terleme ve gözyaşı görülebilir; ancak bu bulgular kas gevşetici ve beta bloker kullanımında baskılanır.
Hareket, en güvenilir bulgudur; ancak kas gevşetici uygulandığında ortadan kalkar.
Bu nedenle kas gevşetici kullanılan hastalarda ek izlem yöntemleri önem kazanır.
Korunmada iki yaklaşım öne çıkar: soluk sonu anestezik derişiminin izlenmesi ve işlenmiş elektroensefalografi temelli derinlik izlemi.
Soluk sonu derişimin belirli bir düzeyin üzerinde tutulması, inhalasyon anestezisinde etkili bir önlemdir.
Ayrıca kas gevşetici kullanımının gerçekten gerekli olduğu durumlarla sınırlandırılması, riski azaltan temel ilkelerdendir.
Kas gevşetici uygulanan ancak yeterli sedasyon sağlanmayan hastalar, yoğun bakımda da benzer bir tabloyla karşılaşabilir; bu, sıklıkla gözden kaçan bir sorundur.
Bu nedenle nöromüsküler blokör alan her hastada yeterli sedasyon ve analjezi sağlanması zorunludur.
Ameliyat sonrası değerlendirmede, hastaya yapılandırılmış sorularla anımsadığı olaylar sorulmalıdır; kendiliğinden bildirim seyrektir.
Farkındalık bildiren hastaya inanılması, olayın açıklanması ve psikolojik destek sağlanması gerekir. Yakınmanın geçiştirilmesi, ruhsal etkileri belirgin biçimde ağırlaştırır.
Olay kayda geçirilmeli ve sonraki anestezi uygulamaları için hasta dosyasında belirtilmelidir.
Eş anlamlılar
- Anestezi altında uyanıklık
İlgili terimler
Kaynaklar
- ↑ Gropper MA ve ark. (ed.), Miller's Anesthesia, 9. baskı, 2020.