Frenik sinir

Frenik sinir (İng. phrenic nerve; Lat. nervus phrenicus), diyaframı uyaran ve solunumun sürdürülmesini sağlayan sinirdir. C3, C4 ve C5 köklerinden çıkar.

Etimoloji

Yunanca diyafram anlamındaki phren sözcüğünden türetilmiştir.

Klinik bağlam

Sinir, boyunda ön skalen kasın üzerinden aşağı iner, göğüs boşluğuna girerek mediastende kalp ve akciğer köklerinin önünden geçer ve diyaframa ulaşır. Motor liflerinin yanında perikart, mediastinal plevra ve diyaframın merkezî bölümünden duyu taşır. Bu duyusal dağılım, diyafram altındaki tahrişin — kanama, apse, safra kesesi hastalığı, dalak yaralanması — omuz ucuna yansıyan ağrı yaratmasını açıklar; bu bulgu, karın içi patolojinin gözden kaçmaması gereken bir işaretidir.

Klinik bilgisinin en pratik özeti "C3, C4, C5 diyaframı canlı tutar" ilkesidir. Bu düzeyin üzerindeki omurilik yaralanması diyafram işlevini ortadan kaldırır ve hasta hemen solunum desteğine bağımlı hâle gelir; bu düzeyin altındaki yaralanmalarda diyafram korunur ancak yardımcı solunum kasları etkilendiğinden öksürük gücü azalır.

Tek taraflı felç çoğunlukla belirtisizdir ya da eforla nefes darlığı yapar; akciğer grafisinde diyafram yüksekliği olarak saptanır. Tanı, koklama testi ile floroskopide paradoksal hareketin gösterilmesi ya da ultrason ile diyafram kalınlaşmasının değerlendirilmesiyle konur. Ultrason, yatak başında yapılabilmesi nedeniyle yoğun bakımda giderek daha çok kullanılmaktadır.

İki taraflı felç ise ciddi bir tablodur: sırtüstü yatarken belirgin biçimde artan nefes darlığı — ortopne — karakteristiktir; çünkü yatar pozisyonda karın organları diyaframı yukarı iter. Bu hastalarda uyku sırasında hipoventilasyon ve karbondioksit birikimi gelişir. Kalp yetersizliğine bağlı ortopneyle karıştırılması sık bir tuzaktır.

Nedenler arasında cerrahi yaralanma — özellikle kalp cerrahisi sırasında soğuk kardiyopleji uygulaması ya da diseksiyon — , tümör invazyonu, travma, boyun ve göğüs girişimleri, nevraljik amiyotrofi, motor nöron hastalığı, multipl skleroz, kas hastalıkları ve viral enfeksiyonlar bulunur.

Bölgesel anestezi açısından sinir özel önem taşır. İnterskalen brakiyal pleksus bloğunda frenik sinirin de bloke olması neredeyse kaçınılmazdır; bu, o taraf diyaframın geçici felcine yol açar. Sağlıklı kişilerde tolere edilirken, ileri kronik obstrüktif akciğer hastalığı, karşı tarafta felç ya da ağır obezite bulunan hastalarda solunum yetmezliğine neden olabilir. Bu nedenle bu grupta alternatif blok teknikleri ve düşük hacimli uygulamalar tercih edilir. Supraklaviküler blokta da benzer risk daha düşük oranda bulunur. İki taraflı interskalen blok uygulanmaması temel bir güvenlik kuralıdır.

Santral venöz kateter uygulamalarında ve boyun cerrahisinde sinirin zedelenmesi olasıdır; ameliyat sonrası açıklanamayan solunum sıkıntısında akla gelmelidir.

Mekanik ventilasyondan ayrılamayan hastalarda diyafram işlev bozukluğu önemli ve sıklıkla gözden kaçan bir nedendir. Uzun süreli kontrollü ventilasyon, diyafram kasında hızlı atrofiye yol açar — ventilatörle ilişkili diyafram işlev bozukluğu. Bu nedenle spontan solunum çabasının korunması, aşırı sedasyondan kaçınılması ve erken solunum egzersizleri önerilir.

Tedavide altta yatan neden ele alınır; kalıcı olgularda noninvazif ventilasyon, seçilmiş hastalarda diyafram plikasyonu ve yüksek düzey omurilik yaralanmalarında frenik sinir uyarım sistemleri kullanılabilir.

Eş anlamlılar

• Nervus phrenicus

İlgili terimler

• Diyafram
• Brakiyal pleksus
• Solunum yetersizliği
• Mekanik ventilasyon
• Omurilik yaralanması