Kalça osteoartriti
Kalça osteoartriti (İng. hip osteoarthritis), kalça ekleminde kıkırdak yıkımı, kemik yeniden şekillenmesi ve eklem çevresi dokularda değişikliklerle seyreden dejeneratif eklem hastalığıdır. Ağrı ve hareket kısıtlılığıyla yaşam kalitesini belirgin biçimde etkiler.
Etimoloji
"Osteoartrit", Yunanca osteon (kemik), arthron (eklem) ve iltihabı belirten -itis ekinden oluşur. Adında iltihap geçmesine karşın hastalık klasik bir inflamatuvar artrit değildir; günümüzde tüm eklemi ilgilendiren mekanik ve biyolojik bir süreç olarak tanımlanır.
Klinik bağlam
Süreç yalnızca kıkırdak aşınması değildir. Kıkırdak matriksinin yıkımına, subkondral kemikte skleroz ve kist oluşumu, eklem kenarlarında osteofit gelişimi, sinovyal zarda ılımlı inflamasyon ve eklem çevresi kas güçsüzlüğü eşlik eder. Ağrının kaynağı kıkırdağın kendisi olamaz — kıkırdakta sinir uçları yoktur; ağrı subkondral kemik, sinovyum, eklem kapsülü ve çevre yumuşak dokulardan kaynaklanır. Bu ayrım, radyolojik bulgular ile ağrı şiddeti arasındaki zayıf ilişkiyi açıklar.[1]
Risk etkenleri arasında ileri yaş, kadın cinsiyet, obezite, eklem yaralanması öyküsü, ağır fiziksel iş, kalça displazisi ve femoroasetabular sıkışma gibi yapısal bozukluklar ile genetik yatkınlık sayılır. Obezite hem mekanik yük hem metabolik-inflamatuvar etkiyle katkıda bulunur.
Klinik tablo, kasık bölgesinde hissedilen ve dize yayılabilen ağrıyla tanımlanır. Bu yayılım klinik açıdan önemlidir: kalça kaynaklı ağrı sıklıkla yalnızca diz ağrısı olarak bildirilir ve diz incelenirken asıl kaynak atlanır. Ağrı eforla artar, dinlenmeyle azalır; ileri evrede gece ağrısı ortaya çıkar. Sabah tutukluğu kısadır — yarım saati aşan tutukluk inflamatuvar artritleri düşündürür. Muayenede iç rotasyonun erken ve belirgin biçimde kısıtlanması tipiktir; hastalar çorap giymekte, ayakkabı bağlamakta ve araca binmekte zorlanır.
Tanı kliniktir; görüntüleme destekleyicidir. Ayakta çekilen pelvis grafisinde eklem aralığında daralma, subkondral skleroz, kistler ve osteofitler görülür. Ancak radyolojik evre ile belirtiler örtüşmeyebilir; bu nedenle tedavi kararı görüntülemeye değil hastanın işlevsel durumuna dayandırılır. Ayırıcı tanıda trokanterik bursit, femur başı avasküler nekrozu, inflamatuvar artritler, bel ağrısı ve lomber radikülopati ile — özellikle yaşlıda ani ağrıda — yetmezlik kırıkları düşünülmelidir.
Yönetim basamaklıdır ve temeli ilaç dışıdır: hastanın eğitilmesi, kilo yönetimi, düzenli egzersiz — özellikle kalça çevresi kas güçlendirme ve düşük etkili aerobik etkinlik —, yardımcı cihazlar ve fizyoterapi. Egzersizin ağrıyı azalttığı ve işlevi iyileştirdiği tutarlı biçimde gösterilmiştir. İlaç tedavisinde topikal ve sistemik nonsteroid antiinflamatuvar ilaçlar kullanılır; parasetamolün etkisi sınırlıdır. Opioidlerin kronik kullanımı, yarara oranla yüksek yan etki ve bağımlılık riski nedeniyle önerilmez. Eklem içi kortikosteroid enjeksiyonu kısa süreli rahatlama sağlayabilir; yinelenen enjeksiyonların kıkırdak üzerindeki etkisi tartışmalıdır. Glukozamin ve kondroitin gibi takviyelerin yararı gösterilememiştir.[2]
Konservatif tedaviye yanıtsız, ağrısı yaşam kalitesini bozan hastalarda total kalça artroplastisi uygulanır; modern tıbbın en başarılı girişimlerinden biri kabul edilir ve ağrıyı gidermede yüksek başarı sağlar. Ameliyat kararı, hastanın beklentileri ve eşlik eden hastalıklarla birlikte değerlendirilir.
Anestezi açısından bu ameliyatlar, ileri yaş grubunda ve eşlik eden hastalıkları olan hastalarda yapıldığından ayrıntılı preoperatif değerlendirme gerektirir. Nöroaksiyel anestezi ve rejyonal bloklar yaygın kullanılır; hızlandırılmış iyileşme protokolleri kapsamında çoklu analjezi, erken mobilizasyon ve venöz tromboemboli profilaksisi standarttır. Kemik çimentosu kullanımına bağlı ani hemodinamik bozulma — çimento implantasyon sendromu — öngörülmesi gereken bir risktir.
Klinik tuzakların başında, diz ağrısıyla başvuran hastada kalçanın muayene edilmemesi gelir. Bir diğeri, ağrının yalnızca ilaçla yönetilmeye çalışılıp egzersiz ve kilo yönetiminin ihmal edilmesidir.
Eş anlamlılar
- Koksartroz
- Kalça kireçlenmesi