Kan ürünleri

Kan ürünleri (İng. blood products), bağışlanan kandan hazırlanan ve tedavi amacıyla kullanılan bileşenler ile plazma kökenli ilaçların ortak adıdır.

Etimoloji

Türkçe kan sözcüğü ile ürün sözcüğünün birleşimidir.

Klinik bağlam

Bağışlanan tam kan, ayrıştırılarak farklı bileşenlere dönüştürülür. Böylece her hastaya yalnızca gereksinim duyduğu bileşen verilir ve bir bağıştan birden çok hasta yararlanır. Başlıca bileşenler eritrosit süspansiyonu, trombosit süspansiyonu, taze donmuş plazma ve kriyopresipitattır.

Eritrosit süspansiyonu, oksijen taşıma kapasitesini artırmak için kullanılır. Kararlı hastalarda kısıtlayıcı transfüzyon eşiğinin daha güvenli olduğu gösterilmiştir; gereksiz transfüzyon zarar doğurur. Bu, son yılların en önemli uygulama değişikliklerindendir.

Trombosit süspansiyonu, sayı düşüklüğüne ya da işlev bozukluğuna bağlı kanamalarda kullanılır. Ancak bazı durumlarda zararlıdır: trombotik trombositopenik purpura ve heparin ilişkili trombositopenide trombosit verilmesi tromboz riskini artırır. Bu istisna, alanın kritik güvenlik kurallarındandır.

Taze donmuş plazma, birden çok pıhtılaşma etkeninin eksikliğinde ve masif kanamada kullanılır. Yalnızca hafif uzamış pıhtılaşma testlerini düzeltmek amacıyla, işlem öncesi ayrım gözetmeden verilmesi yaygın ancak yararsız bir uygulamadır; kanama riskini azaltmaz, buna karşılık sıvı yüklenmesi ve akciğer hasarı riski doğurur. Kriyopresipitat ise fibrinojen eksikliğinde tercih edilir.

Plazma kökenli ilaçlar arasında albümin, immünoglobulinler, pıhtılaşma etkeni yoğunlaştırılmış ürünleri ve protrombin kompleksi bulunur. Protrombin kompleksi, varfarin etkisinin acil geri çevrilmesinde plazmaya üstündür ve hızlı etkilidir.

Masif kanamada dengeli oran yaklaşımı benimsenmiştir; eritrosit, plazma ve trombositin belirli oranlarda birlikte verilmesi sonuçları iyileştirir. Ayrıca kanamanın erken döneminde traneksamik asit uygulanması ölüm oranını azaltır; etkinliği zamana bağlıdır ve gecikmiş uygulama yarar sağlamaz.

Transfüzyonun en ciddi riski, yanlış hastaya kan verilmesidir. Bu hata ölümcül hemolitik tepkimeye yol açar; kimlik doğrulaması en kritik güvenlik adımıdır. Diğer istenmeyen etkiler ateş, alerjik tepkimeler, anafilaksi, dolaşım yüklenmesi ve transfüzyonla ilişkili akut akciğer hasarıdır. Son iki tablo birbirine karışır; ayrım tedaviyi belirler, çünkü biri diüretik gerektirirken diğerinde solunum desteği önceliklidir.

Bağışıklığı ağır baskılanmış hastalarda ışınlanmış ürünler kullanılır; aksi halde transfüzyona bağlı graft-versus-host hastalığı gelişebilir ve bu tablo neredeyse daima ölümcüldür.

Masif transfüzyonda hipotermi, sitrata bağlı düşük kalsiyum, hiperkalemi ve pıhtılaşma bozukluğu gelişir; bunların önlenmesi sonucu belirler.

Bazı hastalar dinsel ya da kişisel nedenlerle kan ürünlerini kabul etmez; bu durumda hasta kanı yönetimi yaklaşımları, kan kaybının azaltılması ve alternatif tedaviler uygulanır. Hastanın kararına saygı gösterilmesi temel etik ilkedir.

Eş anlamlılar

• Kan bileşenleri

İlgili terimler

• Kan transfüzyonu
• Eritrosit
• Trombosit
• Plazma
• Masif kanama