Plazma

Plazma (İng. plasma; Yun. plasma, biçimlendirilmiş), kanın hücresel öğeleri çıkarıldıktan sonra geriye kalan sıvı bölümüdür.

Etimoloji

Yunanca plasma (biçimlendirilmiş şey) sözcüğünden gelir.

Klinik bağlam

Bileşiminin büyük bölümü sudur; içinde proteinler, elektrolitler, besinler, hormonlar, atık ürünler ve pıhtılaşma etkenleri bulunur.

Serumdan ayrılır: serum, pıhtılaşma gerçekleştikten sonra kalan sıvıdır ve fibrinojen ile diğer pıhtılaşma etkenlerini içermez. Bu ayrım, laboratuvar örneklerinin doğru tüpe alınması açısından önemlidir; yanlış tüp seçimi testin çalışılamamasına yol açar.

Başlıca proteinler albümin, globulinler ve fibrinojendir. Albümin onkotik basınçın büyük bölümünü sağlar ve birçok ilacı taşır; globulinler bağışıklık ve taşıma işlevlerini yürütür.

Onkotik basınç, sıvının damar içinde tutulmasını sağlar; düşmesi ödem gelişimine katkıda bulunur.

Serum protein elektroforezi, protein bantlarını ayırarak tanı sağlar. Dar bantta artış multipl miyelom gibi tek kökenli hastalıkları, yaygın artış ise kronik iltihabı düşündürür.

Klinik uygulamada taze donmuş plazma, birden çok pıhtılaşma etkeninin eksikliğinde kullanılır. Ancak yalnızca hafif uzamış test değerlerini düzeltmek amacıyla verilmesi yararsızdır ve dolaşım yüklenmesi ile akciğer hasarı riski doğurur.

Plazma değişimi — plazmaferez — hastanın plazmasının çıkarılıp yerine başka sıvı verilmesidir. Zararlı antikorların, immün komplekslerin ve bazı toksinlerin uzaklaştırılmasını sağlar.

Kullanım alanları trombotik trombositopenik purpura, Guillain-Barré sendromu, miyastenia gravis krizi, bazı vaskülitler ve hiperviskozite sendromudur.

Trombotik trombositopenik purpurada plazma değişimi yaşam kurtarıcıdır ve gecikmeden başlatılmalıdır; bu tabloda trombosit verilmesi ise zararlıdır.

Plazma kökenli ilaçlar arasında albümin, immünoglobulinler, pıhtılaşma etkeni ürünleri ve protrombin kompleksi konsantresi bulunur; bunlar virüs inaktivasyon işlemlerinden geçirilir.

Plazmadaki ilaç düzeyi ölçümleri, dar terapötik aralıklı ilaçların izleminde kullanılır; proteine bağlanma oranı yüksek ilaçlarda serbest düzeyin değerlendirilmesi gerekebilir.

Örnek alım koşulları sonucu etkiler: hemoliz, gecikmiş işleme ve yanlış tüp kullanımı yanıltıcı değerlere yol açar.

Lipemik plazma, birçok biyokimya testini bozar; yakın zamanda lipit emülsiyonu almış hastalarda bu durum gözetilmelidir.

Eş anlamlılar

• Kan plazması

İlgili terimler

• Kan
• Taze donmuş plazma
• Albümin
• Onkotik basınç
• Kan ürünleri