Kas gevşetici

Kas gevşetici (İng. neuromuscular blocking agent), nöromüsküler kavşakta iletiyi engelleyerek iskelet kaslarının gevşemesini sağlayan ilaç grubudur. Genel anestezi ve yoğun bakımda kullanılır.

Etimoloji

İşlevini tanımlayan betimleyici bir terimdir; tıp dilinde nöromüsküler blokör olarak da anılır.

Klinik bağlam

İlaçlar iki gruba ayrılır. Depolarizan grupta yer alan süksinilkolin, asetilkolin reseptörünü uyararak kalıcı depolarizasyon oluşturur; etkisi çok hızlı başlar ve kısa sürer. Nondepolarizan grup — roküronyum, veküronyum, sisatraküryum, atraküryum — reseptörü yarışmalı biçimde bloke eder; etki süresi daha uzundur.

Bu ilaçların en temel ve en kritik özelliği, bilinç ya da ağrı üzerinde hiçbir etkilerinin bulunmamasıdır. Kas gevşetici uygulanan bir hasta, yeterli anestezi ya da sedasyon sağlanmadığında hareket edemez ancak her şeyi algılar. Bu nedenle bu ilaçlar asla tek başına kullanılmaz; yeterli hipnoz ve analjezi sağlanmadan uygulanması, önlenmesi gereken ağır bir zarardır ve intraoperatif farkındalığın başlıca nedenidir.

Kullanım alanları entübasyonun kolaylaştırılması, cerrahi alanda kas gevşemesinin sağlanması, ventilatör uyumsuzluğunun giderilmesi ve seçilmiş ağır akut solunum sıkıntısı sendromu olgularıdır.

Süksinilkolin, hızlı ardışık indüksiyonda tercih edilir; ancak önemli riskler taşır. En ciddi olanı hiperkalemidir: yanık, ezilme yaralanması, uzun süreli hareketsizlik, denervasyon — omurilik yaralanması, motor nöron hastalığı, inme — durumlarında reseptör sayısının artması nedeniyle yaşamı tehdit eden potasyum yükselmesi ve kalp durması gelişebilir. Bu tabloların ilk günlerden sonra risk oluşturduğu bilinmeli ve bu hastalarda ilaç kullanılmamalıdır. Diğer riskler malign hipertermi tetiklenmesi, kas ağrısı, bradikardi — özellikle çocuklarda ve yinelenen dozlarda — ve göz içi ile kafa içi basıncın geçici artmasıdır. Psödokolinesteraz eksikliği bulunan kişilerde etki saatlerce uzar; bu hastalarda destekleyici ventilasyon ve sedasyonun sürdürülmesi gerekir.

Roküronyum, yüksek dozda süksinilkoline yakın hızda etki gösterir ve sugammadeks ile hızla geri döndürülebildiğinden birçok merkezde tercih edilmektedir. Sisatraküryum, Hofmann eliminasyonuyla organ işlevinden bağımsız temizlendiğinden karaciğer ve böbrek yetmezliğinde üstündür.

Etkiyi güçlendiren durumlar bilinmelidir: aminoglikozidler, magnezyum, kalsiyum kanal blokerleri, lokal anestezikler, hipotermi, asidoz, hipokalemi ve inhalasyon anestezikleri. Miyastenia graviste nondepolarizan ilaçlara duyarlılık belirgin biçimde artmıştır; doz azaltılır. Lambert-Eaton sendromunda ise her iki gruba da aşırı duyarlılık vardır.

İzlem zorunludur. Dörtlü uyarı yöntemiyle blok derinliği değerlendirilir; ancak elle ya da gözle yapılan değerlendirme artık yeterli kabul edilmez. Güncel öneri, nicel izlem cihazlarıyla oranın belirlenmiş eşiğin üzerinde olduğunun gösterilmesidir. Klinik ölçütler — baş kaldırma, el sıkma — güvenilir değildir. Artık blok; yutma güçlüğü, havayolu tıkanıklığı, aspirasyon ve hipoksemiye yol açar ve ameliyathanedeki en yaygın gözden kaçan güvenlik sorunlarındandır.

Geri döndürmede neostigmin yalnızca yeterince çözülmüş blokta etkilidir; derin blokta yetersiz kalır ve kolinerjik yan etkileri nedeniyle antikolinerjik ile birlikte verilir. Sugammadeks, aminosteroid yapıdaki ilaçları kapsülleyerek derin blokta bile hızla geri döndürür; ancak sisatraküryum ve atraküryuma etkisizdir.

Yoğun bakımda uzun süreli infüzyon, kritik hastalık miyopatisi riskini artırır; bu nedenle en düşük etkin dozda ve en kısa sürede kullanılmalı, günlük gereksinim değerlendirilmelidir.

Eş anlamlılar

• Nöromüsküler blokör

İlgili terimler

• Nöromüsküler kavşak
• Dörtlü uyarı
• Sugammadeks
• Genel anestezi
• Malign hipertermi