Kavernöz sinüs
Kavernöz sinüs (İng. cavernous sinus; Lat. sinus cavernosus), sella turcicanın iki yanında yer alan, içinden internal karotis arter ve birçok kraniyal sinirin geçtiği çift taraflı venöz yapıdır. İçindeki yapıların yoğunluğu nedeniyle küçük lezyonlar bile çok bulgulu tablolar yaratır.
Etimoloji
Latince cavernosus (mağaramsı, boşluklu) sıfatı, yapının içindeki bağ dokusu bölmelerinin oluşturduğu süngerimsi görünümden gelir. Sinus ise dura yaprakları arasında yer alan venöz kanalları belirtir.
Klinik bağlam
Yapı, kafa tabanında dura yaprakları arasında uzanan bir venöz göl niteliğindedir. İçinden geçen en önemli oluşum, kavisli bir seyir izleyen internal karotis arterin kavernöz bölümü ve onu saran sempatik lifler ağıdır. Sinüs duvarının yan yaprağında yukarıdan aşağıya III. (okülomotor), IV. (troklear), V. sinirin oftalmik ve maksiller dalları sıralanır; VI. (abdusens) sinir ise duvarda değil, doğrudan sinüsün içinde, arterin komşuluğunda seyreder. Bu konum farkı klinikte doğrudan karşılık bulur: sinüs içi basınç artışında ilk ve en sık etkilenen sinir abdusenstir ve tek başına dışa bakış kısıtlılığı erken bir uyarı olabilir.[1]
Sinüsün venöz bağlantıları, enfeksiyonların yayılma yollarını açıklar. Yüzün orta bölümünden, orbitadan, burun ve sinüslerden gelen venler buraya boşalır; bu venlerde kapakçık bulunmaması, kanın ters yönde akabilmesine ve yüzdeki bir enfeksiyonun doğrudan kafa içine ulaşmasına olanak tanır. Bu nedenle burun kökü ve üst dudak çevresi, klasik olarak "yüzün tehlikeli üçgeni" diye anılır.
Başlıca patolojiler arasında kavernöz sinüs trombozu, karotis-kavernöz fistül, tümör yayılımı ve inflamatuvar tablolar bulunur. Septik tromboz, çoğunlukla sfenoid ya da etmoid sinüzitten, orbital selülitten veya yüz enfeksiyonundan yayılır; en sık etken Staphylococcus aureustur. Klinik tablo ateş, şiddetli baş ağrısı, göz kapağında şişlik, kemozis, propitozis ve göz hareket kısıtlılığıyla başlar; bulguların başlangıçta tek taraflı olup kısa sürede karşı tarafa geçmesi neredeyse tanı koydurucudur, çünkü iki sinüs birbiriyle bağlantılıdır. Sempatik liflerin tutulmasıyla Horner sendromu bulguları eklenebilir; bu durumda pupil hem sempatik hem parasempatik etkilenme nedeniyle karışık bir görünüm sergileyebilir.
Karotis-kavernöz fistül, sıklıkla kafa travması sonrası arterin sinüs içine açılmasıyla oluşur; nabızla uyumlu ekzoftalmus, gözde üfürüm duyulması, konjonktival damarlarda belirgin genişleme ve göz içi basıncında artış tipiktir. Yavaş akımlı biçimleri spontan olarak, özellikle yaşlı hastalarda gelişebilir ve daha silik bulgu verir.
Tanıda kontrastlı manyetik rezonans görüntüleme ve MR venografi seçkin yöntemdir; bilgisayarlı tomografi venografi de kullanılır ve dolum defektinin gösterilmesi tanıyı destekler. Yönetimde septik trombozda uzun süreli, yüksek dozda ve kan-beyin engelini geçen antibiyotik tedavisi esastır; kaynak enfeksiyonun cerrahi olarak boşaltılması gerekebilir. Antikoagülasyonun yeri tartışmalıdır — randomize veri bulunmamakla birlikte, kanama riski yüksek olmayan olgularda trombüsün ilerlemesini önlemek amacıyla sıklıkla uygulanır. Kortikosteroidlerin kullanımı, özellikle kraniyal sinir tutulumu ve orbital ödemde düşünülür ancak kanıt düzeyi sınırlıdır. Fistüllerde tedavi endovaskülerdir.[2]
Klinik tuzakların başında, tablonun orbital selülit sanılarak yalnızca göz çevresine odaklanılması ve kafa içi yayılımın gözden kaçması gelir; iki taraflı bulgu ve göz hareketlerinde çoklu sinir tutulumu ayırt edicidir. Bir diğeri, sinüzit ve yüz enfeksiyonlarının önemsenmemesi, özellikle diyabetli ve bağışıklığı baskılanmış hastalarda mukormikoz gibi hızlı ilerleyen mantar enfeksiyonlarının atlanmasıdır. Ayrıca izole abdusens felcinin sıklıkla iyi huylu sayılarak araştırılmaması, erken evredeki kitle ya da tromboz olgularının gecikmesine yol açar.
Eş anlamlılar
- Sinus cavernosus