Oftalmopleji
Oftalmopleji (İng. ophthalmoplegia; Yun. ophthalmos "göz" + plege "vuruş, felç"), göz hareketlerini sağlayan kasların felcidir. Çift görmeyle ortaya çıkar ve kaynağı beyin sapından kas dokusuna dek uzanan geniş bir yelpazede yer alabilir.
Etimoloji
Terim, Yunanca ophthalmos (göz) ve plege (felç) sözcüklerinin birleşimidir.
Klinik bağlam
Göz hareketleri üç kraniyal sinir tarafından yönetilir: okülomotor (III), troklear (IV) ve abdusens (VI). Değerlendirmenin ilk adımı, hangi sinirin ya da hangi düzeyin tutulduğunun belirlenmesidir. Üçüncü sinir felcinde göz dışa ve aşağı kayar, pitoz belirgindir ve — kritik olarak — pupil tutulup tutulmadığı sorgulanır: pupil lifleri sinirin dış yüzeyinde seyrettiğinden bası yapan lezyonlarda erken etkilenir, buna karşılık diyabet gibi mikrovasküler nedenlerde genellikle korunur. Bu ayrım klinik açıdan belirleyicidir; pupil tutulumu olan akut üçüncü sinir felci, posterior kommünikan arter anevrizması açısından acil damar görüntülemesi gerektirir. Dördüncü sinir felcinde hasta başını karşı tarafa eğerek çift görmeyi azaltır; altıncı sinir felcinde dışa bakış kısıtlanır ve bu bulgu, uzun seyri nedeniyle artmış intrakraniyal basınçın yerleştirmeyen ("yalancı yerleştiren") bir işareti olabilir.[1]
Birden çok sinirin birlikte tutulması, lezyonun bu sinirlerin bir arada seyrettiği bölgede olduğunu düşündürür: kavernöz sinüs, orbita apeksi ve superior orbital fissür. Bu durumda ağrı, propitozis, kemozis ve trigeminal dalların duyusal tutulumu eşlik edebilir; nedenler arasında tromboz, tümör, enfeksiyon, inflamatuvar hastalıklar ve karotis-kavernöz fistül bulunur.
Beyin sapı düzeyindeki lezyonlar, kendine özgü örüntüler yaratır. İnternükleer oftalmopleji, medial longitudinal fasikülüs tutulumunda görülür: yana bakışta adduksiyon kısıtlanırken karşı gözde nistagmus ortaya çıkar; genç hastalarda multipl skleroz, yaşlılarda beyin sapı iskemisi öncelikle düşünülür. Ayrıca baziler arter trombozu ve Wernicke ensefalopatisi göz hareket bozukluklarıyla başlayabilir; sonuncusu, tiamin eksikliğine bağlı olduğu için gecikmeden tedavi edilmesi gereken bir tablodur.
Sinir dışı nedenler de önemlidir. Myastenia gravis, göz kaslarını tutarak dalgalanan ve yorulmayla artan bir tablo yaratır; herhangi bir sinir dağılımına uymaması ve pupilin korunması ayırt edicidir — nitekim hastaların önemli bir bölümünde ilk bulgu göze aittir. Tiroit göz hastalığı, kas dokusunun kalınlaşmasına bağlı mekanik kısıtlanma yapar. Miller Fisher sendromu, Guillain-Barré sendromunun oftalmopleji, ataksi ve arefleksi üçlüsüyle giden varyantıdır. Botulizm, Lambert-Eaton miyastenik sendromu ve mitokondriyal miyopatiler diğer nedenlerdir. Orbital travma ve kırıklarda kas sıkışması, mekanik kısıtlanma yaratır.
Değerlendirme, tutulum örüntüsünün belirlenmesi, pupilin incelenmesi, eşlik eden nörolojik bulguların aranması ve uygun görüntülemenin planlanmasını içerir. Damar görüntülemesi, ağrı ve pupil tutulumu bulunan olgularda önceliklidir. Myastenia gravis kuşkusunda antikor testleri ve elektrofizyolojik inceleme yapılır.
Yoğun bakım ve anestezi açısından oftalmopleji, birkaç kritik tablonun erken işareti olabilir: artmış kafa içi basınç, beyin sapı iskemisi, Wernicke ensefalopatisi ve myastenik alevlenme. Ayrıca myastenia gravis tanısı almış hastalarda göz bulgularının kötüleşmesi, yaklaşan miyastenik krizin habercisi olabilir.[2]
Klinik tuzakların başında, izole altıncı sinir felcinin iyi huylu sayılarak araştırılmaması gelir. Bir diğeri, çift görme yakınmasının göz kapağı düşüklüğü nedeniyle maskelenmesidir; kapak kaldırıldığında bulgu ortaya çıkabilir. Ayrıca yeni başlayan oftalmoplejide alkol kullanımı ve beslenme durumu sorgulanmadan tiamin tedavisinin geciktirilmesi, önlenebilir kalıcı hasara yol açar.
Eş anlamlılar
- Göz kası felci
- Eksternal oftalmopleji