Kontakt dermatit

Kontakt dermatit (İng. contact dermatitis), deriyle temas eden maddelere bağlı olarak gelişen iltihabi deri hastalığıdır. İki ana biçimi vardır.

Etimoloji

Temas anlamındaki "kontakt" sözcüğü ile deri iltihabını belirten "dermatit" sözcüğünden oluşur.

Klinik bağlam

İrritan biçim çok daha sıktır ve bağışıklık aracılı değildir; maddenin deri bariyerini doğrudan bozmasıyla oluşur. Herkeste, yeterli derişim ve süreyle temas durumunda gelişebilir; önceden duyarlanma gerekmez. Alerjik biçim ise gecikmiş tip aşırı duyarlılık tepkimesidir; T hücresi aracılıdır, önce duyarlanma gerekir ve yeniden temasta belirtiler ortaya çıkar. Bu ayrım tedavi ve korunma yaklaşımını belirler.

İrritan biçimde en sık nedenler su, sabun ve deterjanlar, dezenfektanlar, çözücüler, asit ve alkaliler ile sürekli nemdir. Sağlık çalışanlarında sık el yıkama ve eldiven kullanımı önemli bir nedendir; elde kuruluk, çatlama ve yanma hissiyle ortaya çıkar. Alerjik biçimde ise nikel, kokular, koruyucu maddeler, saç boyaları, lastik hızlandırıcıları, topikal antibiyotikler ve bitkiler başta gelir.

Klinik olarak akut dönemde kızarıklık, ödem, veziküller ve sızıntı; kronik dönemde kuruluk, kalınlaşma, çatlaklar ve kaşıntı görülür. İrritan biçimde yanma ve batma hissi, alerjik biçimde ise kaşıntı daha belirgindir. Ayırt edici bir özellik, alerjik biçimde döküntünün temas alanının sınırlarını aşabilmesi ve uzak bölgelerde de görülebilmesidir; irritan biçimde ise lezyon çoğunlukla temas alanıyla sınırlıdır.

Lezyonun dağılımı tanıya güçlü biçimde yol gösterir: kulak memesi ve göbek çevresinde nikel, saç çizgisinde saç boyası, göz kapağında oje ya da kozmetik — el yoluyla taşınan — , ayakta ayakkabı bileşenleri düşünülür. Göz kapağı tutulumunda maddenin elle taşınması olasılığının bilinmemesi, sık yapılan bir değerlendirme hatasıdır.

Tanı öykü ve muayeneye dayanır; alerjik biçimde sorumlu maddenin belirlenmesi için yama testi kullanılır. Bu test, gecikmiş tip tepkimeyi değerlendirdiğinden okuma günler sonra yapılır ve deri prick testinden farklıdır — iki testin karıştırılması yaygındır.

Ayırıcı tanıda atopik dermatit, sedef hastalığı, mantar enfeksiyonları, selülit ve seboreik dermatit yer alır. Bacaklarda iki taraflı kızarıklık, çoğunlukla selülit değil staz dermatiti ya da kontakt dermatittir; bu tabloların selülit sanılarak yinelenen antibiyotik kürleriyle tedavi edilmesi sık ve gereksizdir. Ayrıca kullanılan topikal ürünlerin kendisine karşı gelişen alerji, iyileşmeyen dermatitin gözden kaçan bir nedenidir.

Tedavinin temeli sorumlu maddenin belirlenip uzaklaştırılmasıdır; bu yapılmadan hiçbir tedavi kalıcı sonuç vermez. Deri bariyerinin onarımı için nemlendiriciler düzenli kullanılır. İltihabın baskılanmasında topikal kortikosteroidler kullanılır; güç, tutulan bölgeye göre seçilir — yüz ve kıvrım bölgelerinde düşük güçlü preparatlar tercih edilir. Uzun süreli kullanımda deri incelmesi ve telanjiektazi görülebilir. Kalsinörin inhibitörleri, özellikle yüz ve göz çevresinde seçenek oluşturur. Yaygın ve ağır olgularda kısa süreli sistemik kortikosteroid gerekebilir; ikincil enfeksiyon varlığında antibiyotik eklenir.

Mesleki biçimlerde korunma öne çıkar: uygun eldiven seçimi, bariyer kremler, el yıkamada ılık su ve nazik temizleyiciler, işten sonra düzenli nemlendirme. Sağlık çalışanlarında alkol bazlı el antiseptiklerinin, sık su ve sabunla yıkamaya göre deriye daha az zarar verdiği gösterilmiştir; bu bilgi, el hijyeni uyumunu artırmak açısından önemlidir.

Eş anlamlılar

• Temas egzaması

İlgili terimler

• Egzama
• Selülit
• Alerji
• El hijyeni
• Advers ilaç reaksiyonu