Mesane
Mesane (İng. urinary bladder; Lat. vesica urinaria), böbreklerden gelen idrarın depolandığı ve istemli olarak boşaltıldığı kaslı organdır.
Etimoloji
Arapça kökenli "mesane" sözcüğü Türkçeye yerleşmiştir; tıp dilinde vesica urinaria olarak anılır.
Klinik bağlam
Organ, pelvis içinde yer alır ve duvarı detrusor adı verilen düz kastan oluşur. İç yüzeyi, gerilmeye uyum sağlayan ürotelyum ile döşelidir. Üreterler arka duvardan eğik biçimde girer; bu eğik seyir, dolum sırasında idrarın böbreğe geri kaçmasını engelleyen doğal bir kapak oluşturur. Çıkışta iç ve dış olmak üzere iki sfinkter bulunur.[1]
İşlev iki evreden oluşur. Dolum evresinde sempatik etkinlik detrusoru gevşetir ve iç sfinkteri kasar; dış sfinkter istemli olarak kapalı tutulur. Boşaltma evresinde ise parasempatik uyarı detrusoru kastırır ve sfinkterler gevşer. Bu eşgüdüm, köprü bölgesindeki işeme merkezi tarafından düzenlenir ve korteksten gelen istemli denetim altındadır.
Bu düzenlemenin bozulması nörojen mesaneye yol açar. Köprü merkezinin üzerindeki lezyonlarda — inme, demans — istemli denetim kaybolur ve aşırı etkin mesane gelişir. Omurilik lezyonlarında detrusor ile sfinkter arasındaki uyum bozulur; kas kasılırken sfinkter de kasılır ve basınç yükselir. Bu tablo, üst üriner sistemi tehdit ettiği için özellikle önemlidir: yüksek basınç böbreğe yansır, hidronefroz ve böbrek yetmezliğine yol açar. Bu nedenle bu hastalarda amaç yalnızca idrar kaçırmayı önlemek değil, düşük basınçlı depolama sağlayarak böbreği korumaktır — sıklıkla gözden kaçan temel ilke budur. Sakral düzeyin altındaki lezyonlarda ise kasılamayan mesane ve taşma tarzı kaçırma görülür.
Akut idrar tutulması, sık karşılaşılan bir acildir. En sık neden erkekte prostat büyümesidir; ayrıca ilaçlar — antikolinerjikler, opioidler, sempatomimetikler — , kabızlık, enfeksiyon, cerrahi sonrası dönem ve nörolojik nedenler rol oynar. Ameliyat sonrası idrar tutulması, özellikle nöroaksiyel anestezi ve opioid kullanımıyla ilişkilidir; mesanenin aşırı gerilmesi kalıcı işlev bozukluğuna yol açabileceğinden ultrasonla hacim izlemi önerilir.
Boşaltma sonrasında dikkat edilmesi gereken bir durum, uzun süre tıkalı kalmış mesanenin açılmasını izleyen dönemde görülen aşırı idrar çıkışıdır; sıvı ve elektrolit izlemi gerekir. Ayrıca hızlı boşaltmanın kanamalı sistite yol açabileceği bildirilmiştir.
Yineleyen üriner sistem enfeksiyonu, mesane işlev bozukluğunun sık bulgusudur; boşaltmanın tam olmaması ve rezidüel idrar bakteri çoğalmasını kolaylaştırır.
Mesane kanserinin en tipik bulgusu ağrısız gözle görülür kanamadır. Bu bulgu, aksi gösterilene dek malignite olarak değerlendirilmelidir; enfeksiyona bağlanarak antibiyotikle geçiştirilmesi, tanı gecikmesinin en sık nedenidir. En önemli risk etkeni sigaradır; mesleki kimyasal maruziyetler de rol oynar. Tanıda sistoskopi ve idrar sitolojisi kullanılır.
Aşırı etkin mesane, sık idrara çıkma, ani sıkışma hissi ve sıkışma tipi kaçırmayla seyreder; tedavide davranışsal yöntemler, pelvik taban egzersizleri, antimuskarinikler ve beta-3 agonistleri kullanılır. Antimuskariniklerin yaşlılarda bilişsel yan etkileri ve düşme riskini artırdığı bilinmelidir.
Girişimsel açıdan mesane, üriner kateter uygulamalarında ve pelvik cerrahide risk altındadır; ayrıca karın içi basınç artışı ölçümü mesane basıncı üzerinden yapılır.
Eş anlamlılar
- İdrar kesesi
- Vesica urinaria
İlgili terimler
Kaynaklar
- ↑ Standring S (ed.), Gray's Anatomy: The Anatomical Basis of Clinical Practice, 42. baskı, 2020.