Nörojen mesane

Nörojen mesane (İng. neurogenic bladder), sinir sistemi hastalıklarına bağlı olarak mesane depolama ve boşaltma işlevinin bozulmasıdır.

Etimoloji

Sinir kaynaklı olduğunu belirten "nörojen" nitelemesi ile mesane sözcüğünden oluşur.

Klinik bağlam

Mesane işlevi, beyin korteksi, köprüdeki işeme merkezi, omurilik ve periferik sinirlerin eşgüdümüyle yürütülür. Lezyonun düzeyi, ortaya çıkan tabloyu belirler ve bu ilişki tanının temelini oluşturur.

Köprü merkezinin üzerindeki lezyonlarda — inme, demans, travmatik beyin hasarı, Parkinson hastalığı — istemli baskılama kaybolur; aşırı etkin mesane ve sıkışma tipi kaçırma görülür. Ancak sfinkter uyumu korunduğundan boşaltma genellikle tamdır ve üst üriner sistem göreli olarak güvendedir.

Köprü ile sakral merkez arasındaki omurilik lezyonlarında — omurilik yaralanması, multipl skleroz, transvers miyelit — detrusor ile sfinkter arasındaki uyum bozulur. Kas kasılırken sfinkter de kasılır; mesane içi basınç yükselir, boşaltma tam olmaz. Bu tablo klinik açıdan en tehlikeli olanıdır: yüksek basınç üreterlere ve böbreğe yansır, vezikoüreteral reflü, hidronefroz ve böbrek yetmezliğine yol açar. Bu nedenle bu hastalarda amaç yalnızca kuruluk sağlamak değil, düşük basınçlı depolamayı güvence altına alarak böbreği korumaktır. Bu ilkenin gözden kaçması, önlenebilir böbrek yetmezliğinin en önemli nedenidir.

Sakral merkez ve altındaki lezyonlarda — kauda ekina sendromu, pelvik cerrahi, diyabetik nöropati, disk hernisi — mesane kasılamaz; taşma tarzı kaçırma ve yüksek rezidüel idrar görülür.

Değerlendirmede öykü, idrar günlüğü, muayene — perineal duyu, anal tonus, bulbokavernöz refleks — , idrar tahlili, rezidüel idrar ölçümü, böbrek işlevleri ve üst üriner sistem görüntülemesi yapılır. Ürodinamik inceleme, depolama basınçlarını ve uyumsuzluğu göstererek riskli hastaları belirler; bu inceleme, tedavi planının yönlendirilmesinde belirleyicidir.

Yönetimde temel yaklaşım, aralıklı temiz kateterizasyondur. Bu yöntem, kalıcı kateterizasyona göre daha az enfeksiyon, daha az taş oluşumu ve daha iyi uzun dönem böbrek sonuçları sağlar; bu nedenle uygun hastalarda öncelikle tercih edilir. Kalıcı kateter, yalnızca alternatif bulunmayan durumlarda kullanılmalıdır.

İlaç tedavisinde antimuskarinikler ve beta-3 agonistleri, aşırı etkinliği azaltarak depolama basıncını düşürür. Antimuskariniklerin yaşlılarda bilişsel yan etkileri ve ağız kuruluğu ile kabızlığa yol açtığı bilinmelidir. Yanıtsız olgularda mesane içi botulinum toksini uygulaması etkilidir; ancak boşaltmayı bozarak kateterizasyon gereksinimi doğurabileceğinden hasta önceden bilgilendirilmelidir. Sakral nöromodülasyon ve seçilmiş olgularda mesane büyütme cerrahisi diğer seçeneklerdir.

Bu hastalarda yineleyen üriner sistem enfeksiyonu sıktır. Önemli bir kural, belirtisiz bakteriürinin tedavi edilmemesidir; bulanık ya da kokulu idrar tek başına antibiyotik göstergesi değildir. Gereksiz tedavi, direnç gelişimine yol açar.

Yüksek düzey omurilik yaralanması olan hastalarda mesanenin dolması ya da sondanın tıkanması, otonom disrefleksiyi tetikler: ani ve şiddetli kan basıncı yükselmesi, zonklayıcı baş ağrısı ve terleme görülür. Bu tablo bir acildir; ilk yapılacak iş tıkanıklığın giderilmesidir. Bu ilişkinin bilinmemesi, ölümcül sonuçlara yol açabilir.

İzlemde böbrek işlevleri, üst üriner sistem görüntülemesi ve düzenli ürolojik değerlendirme önerilir; uzun süreli izlemde mesane taşı ve kronik iltihaba bağlı malignite riski göz önünde bulundurulur.

Eş anlamlılar

• Nörojenik mesane

İlgili terimler

• Mesane
• Omurilik yaralanması
• Üriner kateter
• Üriner sistem enfeksiyonu
• Hidronefroz